Το πιο περίπλοκο πράγμα που έχουμε ανακαλύψει
στο σύμπαν είναι ο ανθρώπινος εγκέφαλος.
Τα τελευταία 20 χρόνια, προσπαθώ να καταλάβω
πώς ό,τι συμβαίνει σε 3 κιλά υλικού που θυμίζει ζελέ
με κάποιο τρόπο γίνεται "εμείς".
Ό,τι νιώθουμε,
ό,τι έχει σημασία για εμάς,
οι πεποιθήσεις μας, και οι ελπίδες μας...
Κάθε τι το οποίο είμαστε συμβαίνει εδώ μέσα...
Και, για εμένα, υπάρχει ένα μυστήριο
το οποίο είναι απολύτως θεμελιώδες...
Τι είναι η πραγματικότητα;
Πώς θα σας φαινόταν αν σας έλεγα ότι αυτός ο κόσμος που μας περιβάλλει,
αυτός ο πλούσιας υφής κόσμος, ήταν όλος απλώς μια ψευδαίσθηση
κατασκευασμένη μέσα στο κεφάλι σας;
Αν σας έλεγα ότι ο πραγματικός κόσμος
δεν έχει μυρωδιά ή γεύση...
Δεν έχει ήχο;
Αν σας έλεγα ότι δεν υπάρχει χρώμα;
Αν μπορούσατε να αντιληφθείτε την πραγματικότητα όπως πραγματικά είναι εκεί έξω,
δεν θα την αναγνωρίζατε καθόλου.
Θέλω να σας δείξω πώς ο εγκέφαλος προσλαμβάνει τις πληροφορίες,
τις εξετάζει με προσοχή για να βρει μοτίβα,
και τα χρησιμοποιεί για να χτίσει το πολυαισθητηριακό
θέαμα, με τα εξαιρετικά ζωντανά χρώματα,
το οποίο είναι η πραγματικότητά σας.
Όταν είμαι στον κόσμο, οι αισθήσεις μου πλημμυρίζουν
με εικόνες και ήχους και μυρωδιές,
και μοιάζει φανερό ότι η πραγματικότητα είναι απλώς εκεί έξω.
Εκεί βρίσκεται ένας άνθρωπος. Εκεί ένα ταξί.
Το μόνο που έχω να κάνω είναι να εμφανιστώ,
και οι αισθήσεις μου μού επιτρέπουν να τα βιώσω όλα...
Αλλά υπάρχει μια ανατροπή σε αυτήν την ιστορία.
Επιτρέψτε μου να σας δείξω κάτι.
Ρίξτε μια ματιά σε αυτό το μεσαίο τετράγωνο.
Μοιάζει αυτό περισσότερο όμοιο με το ανοιχτόχρωμο ή με το σκουρόχρωμο τετράγωνο;
Λοιπόν, μοιάζει να είναι ανοιχτόχρωμο, ναι;
Μπορεί να εκπλαγείτε αν το μετακινήσω.
Τώρα μοιάζει με το σκουρόχρωμο τετράγωνο.
Ω, Θεέ μου. Είναι το ίδιο.
Ω!
Είναι εκπληκτικό, σωστά;
Χα χα χα! Είναι.
Α! Ω, Θεέ μου.
Ουάου. Είσαι μπα... χα χα χα!
Σοβαρά;
Ναι! Χα χα χα!
Μπορείτε να κάνετε μια υπόθεση
γιατί συμβαίνει μία οπτική πλάνη εδώ;
Λοιπόν, φαίνεται να υπάρχει μια σκιά,
η οποία το κάνει σκοτεινότερο.
Σωστά!
Ο εγκέφαλός σας προσπαθεί να καταλάβει
τα χρώματα των πραγμάτων
ανεξάρτητα από το φωτισμό ή τις σκιές,
οπότε κατά κάποιο τρόπο δεν έχει να κάνει με την πληροφορία που καταγράφουν τα μάτια σας.
Έχει να κάνει με την ερμηνεία που κάνει ο εγκέφαλός σας.
Αυτό είναι πραγματικά ψυχεδελικό.
Μόλις κατέστρεψες όλη την ημέρα μου.
Χα χα χα!
Τώρα αυτό είναι κάτι παραπάνω
από μια απλή οπτική πλάνη.
Αφορά σε ένα γεγονός που είναι κεντρικό στη ζωή μας.
Η αντίληψή μας για την πραγματικότητα δεν έχει να κάνει τόσο
με το τι συμβαίνει εκεί έξω αλλά περισσότερο
με το τι συμβαίνει εδώ μέσα.
Για να κατανοήσουμε τι συμβαίνει, πρέπει πρώτα να γνωρίσουμε
πώς η πληροφορία από τον κόσμο γύρω μας εισέρχεται στον εγκέφαλο.
Μοιάζει σαν οι εικόνες και οι ήχοι
απλώς να διαπερνούν τα μάτια και τα αυτιά μας,
αλλά φανταστείτε να μπορούσατε να σκαρφαλώσετε μέσα σε ένα ανθρώπινο κρανίο.
Όταν θα μπεις μέσα στο κρανίο, θα διαπιστώσεις ότι δεν υπάρχει τρόπος
για το φως ή τον ήχο ή τις μυρωδιές να μπουν κατευθείαν εδώ μέσα.
Αυτό είναι ένας σφραγισμένος θάλαμος...
Έτσι, το μυαλό βρίσκεται στο σκοτάδι και στην ησυχία.
Είναι σε πλήρη απομόνωση.
Ο εγκέφαλός σας δεν έχει δει ποτέ τον έξω κόσμο,
αλλά με κάποιον τρόπο εσείς έχετε εμπειρία του.
Τώρα αυτό ίσως φαίνεται ξεκάθαρο
επειδή έχουμε πύλες στον εξωτερικό κόσμο,
όπως είναι τα μάτια μας και τα αυτιά μας,
αλλά αυτά δεν είναι απλώς εισερχόμενες εικόνες και ήχοι.
Αντιθέτως, φωτόνια φωτός ή ηχητικά κύματα,
αυτά μετατρέπονται στη συνηθισμένη κυκλοφορία
του εγκεφάλου... Ηλεκτροχημικά σήματα.
Αυτά τα σήματα ταξιδεύουν μέσω πυκνών δικτύων
των εγκεφαλικών κυττάρων που ονομάζονται νευρώνες.
Υπάρχουν εκατό δισεκατομμύρια νευρώνες στον ανθρώπινο εγκέφαλο,
και κάθε δευτερόλεπτο της ζωής σας,
κάθε ένα από αυτά στέλνει δεκάδες ή εκατοντάδες
ηλεκτρικά σήματα σε χιλιάδες άλλους νευρώνες.
Και με κάποιον τρόπο όλη αυτή η δραστηριότητα παράγει την αίσθησή σας για την πραγματικότητα.
Οπότε είτε είναι το γαύγισμα ενός σκύλου
είτε η μυρωδιά του καφέ είτε η θέα ενός όμορφου ηλιοβασιλέματος,
είναι όλα φτιαγμένα από τα ίδια υλικά εδώ μέσα.
Και αυτά είναι τα υλικά της πραγματικότητας...
Αλλά πώς ο εγκέφαλος τη μετατρέπει σε κάτι που έχει νόημα;
Λοιπόν, το κάνει με το να αναζητά διεξοδικά μέσα στην ασταμάτητη ροή
εισερχόμενων πληροφοριών για να βρει πρότυπα,
τα οποία συναρμολογεί στη συνέχεια σε μια πραγματικότητα.
Είναι μια λειτουργία, η οποία αποτελεί το προϊόν
εκατομμυρίων χρόνων εξέλιξης,
τόσο αποτελεσματική, τόσο δυνατή
της οποίας το αποτέλεσμα φαίνεται να προκύπτει χωρίς κόπο και στιγμιαία.
Πάρτε ως παράδειγμα την όραση.
Η λειτουργία της όρασης φαίνεται τόσο φυσική
ώστε είναι δύσκολο να εκτιμήσει κανείς τον τεράστιο,
εξελιγμένο μηχανισμό που λειτουργεί στο παρασκήνιο.
Για να δούμε καθαρά, πολλά διαφορετικά συστήματα
χρειάζεται να λειτουργούν συντονισμένα.
Είναι κάτι περισσότερο από τα μάτια.
Ο καλύτερος τρόπος για να γίνει αυτό κατανοητό είναι να μελετήσουμε
την ασυνήθιστη υπόθεση ενός άντρα που έχασε την όρασή του...
Και έπειτα του δόθηκε η ευκαιρία να την αποκτήσει ξανά.
Έχασα την όρασή μου όταν ήμουν τριάμισι χρονών
ως αποτέλεσμα μιας χημικής έκρηξης.
Και, παραδόξως, δεν έμοιαζε να είναι κάτι το σημαντικό.
Υποθέτω πως όντας ένα παιδί τριάμισι χρονών, ο κόσμος μου σε ό,τι αφορά την όραση
δεν είχε εδραιωθεί, όπως θα συνέβαινε για κάποιον
που έχασε την όρασή του αργότερα στη ζωή.
Eagleman, αφήγηση: Έπειτα από περισσότερα από 40 χρόνια τυφλότητας,
ο Μike May θα λάμβανε μία πρωτοποριακή θεραπεία με βλαστοκύτταρα
η οποία θα διόρθωνε τη σωματική βλάβη
την οποία η έκρηξη προκάλεσε στα μάτια του.
Οι κάμερες ήταν εκεί για να απαθανατίσουν τη στιγμή
που, για πρώτη φορά, θα αφαιρούνταν οι επίδεσμοι.
May, αφήγηση: Ο Δρ. Goodman κάνει τη μεταμόσχευση κερατοειδούς...
Και αφαιρεί τους επιδέσμους.
Σίγουρα μπορώ.
Τους αφαιρεί εντελώς, και ξαφνικά συμβαίνει μια πλημμύρα
από φως και βομβαρδισμός από εικόνες στα μάτια μου.
Απίστευτο.
Eagleman, αφήγηση: Με χειρουργικούς όρους,
η επέμβαση ήταν εντελώς επιτυχημένη...
Τι υπάρχει απέναντι στο δωμάτιο, εκεί;
Eagleman, αφήγηση: Αλλά για το Mike δεν ήταν.
Κάτι πήγαινε λάθος.
Ξαφνικά, ενεργοποιείς αυτήν την πλημμύρα
οπτικών πληροφοριών, είναι συντριπτικό.
Ο εγκέφαλός μου σκέφτεται συνέχεια, "Ω, Θεέ μου"...
Έτσι ο κόσμος προχωράει
μια εικόνα τη φορά,
βλέποντας αμάξια να κινούνται πολύ γρήγορα,
και τότε θα δω μια ταμπέλα μπροστά μας,
και φαίνεται σαν να πρόκειται να πέσουμε πάνω της.
Και, στην πραγματικότητα, είναι μια ταμπέλα πάνω από τον αυτοκινητόδρομο,
και δεν πρόκειται να πέσουμε πάνω της... πηγαίνουμε από κάτω της...
Και αυτή ήταν μόνο η πρώτη ώρα.
Η κατάσταση θα χειροτέρευε όταν ο Mike θα επέστρεφε σπίτι.
Aν βάλεις 4 ξανθά αγόρια μαζί,
όλα περίπου στο ίδιο ύψος, και εγώ τα κοιτάξω,
δεν θα μπoρούσα να σου πω ποια δύο είναι δικά μου.
Μη φεύγεις. Δεν τελείωσα ακόμη να σε κοιτάζω.
Eagleman, αφήγηση: Τα καινούρια μάτια του MIke λειτουργούσαν τέλεια,
και έστελναν σήματα στον εγκέφαλο
όπως κάνουν τα δικά σας ή τα δικά μου,
αλλά δεν μπορούσε να δει τους γιους του με κανέναν τρόπο που να έχει νόημα.
Δεν κατείχα την αναγνώριση προσώπου απολύτως, καθόλου.
Eagleman,αφήγηση: Όταν ήταν τελείως τυφλός,
ο Mike ήταν παραολυμπιακός σκιέρ,
αλλά η πρώτη του ορατή απόπειρα να κάνει σκι ήταν μία σκέτη αποτυχία.
Mike, αφήγηση: Όταν έκανα σκι για πρώτη φορά,
εξαιτίας της δυσκολίας μου στην αντίληψη του βάθους,
δεν είχα το χρόνο να καταλάβω τη διαφορά μεταξύ 4 σκοτεινών πραγμάτων
πάνω στο λευκό χιόνι... έναν άνθρωπο,
ένα δέντρο,
σκιά,
ή μια τρύπα.
Eagleman, αφήγηση: Δέκα χρόνια μετά,
ο Mike ακόμα χρειάζεται το σκύλο οδηγό του για να μετακινείται.
Μπορεί να ανιχνεύσει το φως και την κίνηση και να αναγνωρίσει χρώματα,
αλλά δυσκολεύεται να υπολογίσει πόσο μακριά είναι τα πράγματα.
Ακόμη δεν μπορεί να διαβάσει τις εκφράσεις στα πρόσωπα των γιών του.
Ακόμη δεν μπορεί να διαβάσει λέξεις σε χαρτί.
Αυτό που μας δίνει η ιστορία του Mike είναι μια γεύση από όλα τα στοιχεία
τα οποία πρέπει να βρίσκονται στη θέση τους ώστε ο εγκέφαλος
να κατασκευάσει μια εικονική πραγματικότητα.
Πολλές περιοχές του εγκεφάλου εμπλέκονται στην όραση.
Ειδικεύονται σε διαφορετικές διαστάσεις,
όπως η κίνηση, τα όρια, τα χρώματα, η αναγνώριση προσώπου...
Με κάποιον τρόπο ο εγκέφαλος υφαίνει όλα αυτά μαζί,
τα ενοποιεί για να σχηματίσει αυτό που εμείς βιώνουμε ως μία εικόνα.
Στην περίπτωση του Μike, δεκαετίες τυφλότητας
είχαν ως αποτέλεσμα αυτές οι περιοχές του εγκεφάλου του να αναλάβουν
άλλα έργα, όπως η ακοή και η αφή.
Αυτές απλώς δεν του ήταν διαθέσιμες για να τις χρησιμοποιήσει
ακόμα και όταν του δόθηκε ένα ζευγάρι καινούριων ματιών.
Συχνά έχουμε την καλύτερη ευκαιρία να κατανοήσουμε το πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος
όταν αυτή η λειτουργία διαταράσσεται.
Γεια σου, Brian.
Γεια.
Αυτός είναι ο λόγος που οι νευροεπιστήμονες
μερικές φορές διαταράσσουν πράγματα επίτηδες.
Ο Brian είναι μέρος ενός πειράματος το οποίο διεξάγεται
από την Alyssa Brewer στο πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια.
Χάρηκα για τη γνωριμία.
Χαίρομαι που σε βλέπω. Καλώς ήρθες.
Είσαι έτοιμος να δοκιμάσεις μερικά μεγάλα γυαλιά σήμερα;
Ω, είμαι έτοιμος...
Οι εθελοντές φοράνε τα μεγάλα αυτά γυαλιά
για εβδομάδες συνεχώς.
Οι εγκέφαλοί τους αναγκάζονται να τα βγάλουν πέρα με μια νέα θέαση του κόσμου
η οποία έχει δραματικά τροποποιηθεί.
Αυτό που έχουν μέσα είναι δύο πρίσματα
τα οποία συλλαμβάνουν ολόκληρο τον οπτικό κόσμο και τον αναποδογυρίζουν
ώστε ό,τι βλέπεις κανονικά στην αριστερή πλευρά του κόσμου
θα είναι τώρα στη δεξιά πλευρά του κόσμου.
Έτσι, καθώς κινείσαι στο περιβάλλον,
πρόκειται να έχεις πρόβλημα στο να κατανοήσεις πού είναι τα πράγματα
καθώς τα βλέπεις σε μία πλευρά
αλλά προσπαθείς να τα αγγίξεις στην αντίθετη πλευρά.
Με τι μοιάζει ο κόσμος είναι αυτό,
αλλά αυτό που βλέπω εγώ... Είναι αυτό.
Είναι μια ξεκάθαρη αλλαγή,
αλλά είναι επίσης μια τεράστια πολτοποίηση του νου.
Τα οπτικά δεδομένα που ρέουν στα μάτια μου
δεν βγάζουν πια κανένα διαισθητικό νόημα,
και δυσκολεύομαι.
Χα χα!
Έτσι, ναι, επειδή ο κόσμος είναι αριστερά-δεξιά ανεστραμμένος, εμ,
εγώ... εγώ ξέρω γνωσιακά ότι πρέπει να απλώσω τα χέρια μου
στην άλλη κατεύθυνση, αλλά, φυσικά, είχα
μια εκπαίδευση κατά τη διάρκεια της ζωής μου που μου έλεγε να απλώνω τα χέρια μου
σε μία... σε μία συγκεκριμένη κατεύθυνση.
Οπότε αισθάνομαι ότι αυτό θα μου πάρει
λίγο χρόνο για να το συνηθίσω.
Μπορείς να δεις το χέρι μου στο οπτικό σου πεδίο;
Ναι, φαίνεται ότι αν απλώσω το χέρι μου προς αυτή την κατεύθυνση...
Και σε αυτή την κατεύθυνση. Χα χα χα!
Eagleman,αφήγηση: Παρόλο που συνειδητά
προσπαθώ να το κάνω σωστά...
Κοίταξε προς τα εδώ. Εντάξει. Χα χα!
Eagleman, αφήγηση: Δεν μπορώ παρά να αντιδράσω
με έναν συγκεκριμένο τρόπο.
Και προς τα εδώ. Χα χα χα!
Χα χα! Χα χα χα!
Ορίστε. Πολύ καλά. Χα χα!
Καλώς ήλθες στον πρισματικό κόσμο.
Ναι.
Eagleman, αφήγηση: Φυσικά, όλο αυτό είναι καινούριο για εμένα
αλλά ο Brian φοράει τα γυαλιά για μία εβδομάδα.
Οπότε πόσο καλά έχει προσαρμοστεί ο εγκέφαλός του;
Είναι πολύ δύσκολο να καταλάβεις
ποιο δρόμο πρέπει να ακολουθήσεις, και έτσι το κινητικό του σύστημα
και η αίσθησή του της αφής τον στέλνουν
σε μία κατεύθυνση ενώ το οπτικό του σύστημα
τον στέλνει στην άλλη κατεύθυνση.
Eagleman, αφήγηση: Ο Brian τα πάει καλά,
σε αντίθεση με εμένα.
Εγώ πρέπει συνειδητά να ανακατασκευάζω την πραγματικότητα μου.
Σήμερα το πρωί, το μυαλό μου μπορούσε να βασιστεί σε αυτοματοποιημένες αλληλεπιδράσεις,
αλλά τώρα δεν μπορεί.
Περιέργως, έχω ιδρώσει,
και ζεσταίνομαι, και είμαι τελείως ζαλισμένος και έχω ναυτία.
Ω, ξέρεις, πρέπει να κάνω ένα διάλειμμα.
Λυπάμαι πολύ.
Πρέπει να τα βγάλω για ένα δευτερόλεπτο.
Εντάξει; Ω!
Φίλε, αυτό μου προκαλεί ναυτία.
Πρόκειται να κατεβούμε στον λαβύρινθο εδώ κάτω
και να δούμε πώς εσείς παιδιά βρίσκετε το δρόμο σας
μέσω ενός χωρικού χάρτη ο οποίος...
David, εσύ θα ξεκινήσεις
πηγαίνοντας προς αυτή την κατεύθυνση...
Εντάξει.
Και, Brian, εσύ θα πας...
Ουφ. Θεέ μου. Χα χα χα!
Απλώς προσπαθώ να ξεκινήσω.
Eagleman, αφήγηση: Οπότε πώς γίνομαι τόσο καλός όσο ο Brian;
Λοιπόν, αυτό συμβαίνει διαισθητικά.
Απλά, κοιτάξτε τα χέρια μου.
Προσπαθώ να συνδέσω αυτά που βλέπω με αυτά που μπορώ να αγγίξω.
Στην πραγματικότητα, όλες μου οι αισθήσεις μπαίνουν στο παιχνίδι.
Αυτό κάνει ο Brian την τελευταία εβδομάδα...
Και το αποτέλεσμα είναι ότι ο εγκέφαλός του τώρα ξεκινάει
να αποκωδικοποιεί αυτές τις νέες οπτικές καταχωρήσεις αυτόματα.
Ο Brian δεν γίνεται απλώς καλύτερος
στο να κάνει συνειδητές προσαρμογές.
Ολόκληρη η πραγματικότητά του αλλάζει.
Τώρα, αν πάρετε αυτά τα υποκείμενα
και τους βάλετε γυαλιά για δύο εβδομάδες,
βρίσκουμε ότι χρειάζεται περίπου μια εβδομάδα
για να ξεκινήσουν να συμπεριφέρονται φυσιολογικά.
Ξεκινούν να γίνονται ικανοί στο να καταλαβαίνουν
πώς να αλληλεπιδρούν με τον κόσμο.
Κατασκευάζουν μια νέα πραγματικότητα γύρω τους,
ένα νέο τρόπο να αντιμετωπίσουν αυτές τις εισερχόμενες αντιλήψεις
και λένε πως, αρχικά, μπορούν να καταλάβουν
ότι υπάρχει ένα καινούριο αριστερά, ένα παλιό αριστερά
και ένα καινούριο δεξιά και ένα παλιό δεξιά.
Μέσα σε μία εβδομάδα περίπου χάνουν ακόμη και την έννοια
ποιο δεξιά και ποιο αριστερά ήταν τα παλιά
και ποια τα καινούρια, οπότε είναι λες και
ολόκληρος ο χωρικός χάρτης τους για τον κόσμο αλλάζει,
και μέσα σε δύο εβδομάδες, θα γράφουν καλά,
θα διαβάζουν χωρίς πρόβλημα, θα κάνουν όλες τις εργασίες που απαιτούν περπάτημα
και άγγιγμα, και τότε όταν
θα αφαιρέσουν τα γυαλιά, χρειάζονται
περίπου μία μέρα για να επιστρέψουν στη φυσιολογική συμπεριφορά.
Αυτό κατά τη γνώμη μου αποκαλύπτει πόση προσπάθεια
χρειάζεται ο εγκέφαλος για να κατασκευάσει τον κόσμο μας
γιατί φυσιολογικά, περπατάς
μέσα στον κόσμο, και είναι λες και
υπάρχει πραγματικότητα εκεί έξω.
Αλλά, στην πραγματικότητα,
γίνεται τόσo πολλή δουλειά
στα παρασκήνια για να επιτρέψουν
στην πραγματικότητα να συμβαίνει.
Eagleman, αφήγηση: Η όραση απαιτεί
ένα εντατικό πρόγραμμα εκπαίδευσης,
αλλά νεοσύλλεκτοι κατατάσσονται καθημερινά.
Τους αποκαλούμε "βρέφη".
Όταν τα βρέφη απλώνουν το χέρι τους για να αγγίξουν αυτό που είναι μπροστά τους,
δεν μαθαίνουν απλώς με τι μοιάζει στην αφή ένα αντικείμενο.
Μαθαίνουν πώς να βλέπουν.
Δημιουργούν διαδρομές στον εγκέφαλο
που θα χρησιμοποιούνται για το υπόλοιπο της ζωής τους.
Γιατί η όραση είναι μια εμπειρία στην οποία συμμετέχει ολόκληρο το σώμα...
Οι πληροφορίες που λαμβάνονται μέσω των ματιών μας
σημαίνουν κάτι μόνο αν μπορούμε να τις διασυνδέσουμε.
Αν από τη γέννησή σας δεν ήσασταν ικανοί να αλληλεπιδράτε με τον κόσμο,
αν δεν μπορούσατε να επεξεργαστείτε μέσω των ανατροφοδοτήσεων
τι ακριβώς σημαίνουν οι αισθητηριακές πληροφορίες,
θεωρητικά, δεν θα ήσασταν ποτέ ικανοί να το δείτε.
Αυτή η διασύνδεση δεν σταματά όταν ενηλικιωθούμε.
Συνεχίζεται καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής μας.
Αυτό που αγγίζουμε επηρεάζει τον τρόπο που βλέπουμε.
Η γεύση επηρεάζεται από την όσφρησή μας.
Η όραση ενημερώνει το πώς ακούμε.
Οι αισθήσεις μας αλληλεξαρτώνται,
και η πραγματικότητά μας χτίζεται μέσω της σύγκρισης αυτών των ροών δεδομένων.
Όταν συνυφαίνονται,
έχουμε την αντίληψη αυτής της στιγμής.
Είναι ένα εντυπωσιακό επίτευγμα να καταφέρεις,
αλλά υπάρχει ένας παράγοντας, ο οποίος πραγματικά προσθέτει περιπλοκότητα...
Ο συγχρονισμός.
Όλες αυτές οι ροές αισθητηριακών πληροφοριών,
επεξεργάζονται απ¨ο τον εγκέφαλο σε διαφορετικές ταχύτητες.
Για να δομηθεί η πραγματικότητά μας,
πρέπει να συγχρονιστούν.
Τι εννοώ με αυτό;
Λοιπόν, ο πιο εύκολος τρόπος να σας το δείξω
είναι ακριβώς εδώ, σ' ένα στίβο.
Ετοιμαστείτε.
Eagleman, αφήγηση: Όταν ακούγεται ένας δυνατός ήχος,
νιώθεις σαν να αντιδράς σ' αυτόν αυτοστιγμεί...
Αλλά δεν το κάνεις.
Παρακολουθώντας τους δρομείς σε αργή κίνηση,
βλέπουμε ότι υπάρχει ένα κενό
μεταξύ της εκπυρσοκρότησης του όπλου και της εκκίνησής τους.
Μπορεί να εκπαιδεύονται στο να γίνει αυτό το κενό όσο το δυνατόν μικρότερο,
αλλά η βιολογία τους επιβάλλει περιορισμούς.
Η επεξεργασία αυτού του ήχου,
στη συνέχεια η αποστολή των σημάτων στους μυς ώστε να κινηθούν,
θα διαρκέσουν περίπου δύο δέκατα του δευτερολέπτου.
Και αυτός ο χρόνος, πραγματικά, δεν μπορεί να βελτιωθεί.
Σε ένα άθλημα όπου τα χιλιοστά του ενός δευτερολέπτου μπορεί να κάνουν τη διαφορά
μεταξύ νίκης και ήττας, φαίνεται εντυπωσιακά αργό...
Επομένως, γιατί χρησιμοποιούμε πιστόλι για την εκκίνηση των δρομέων;
Όλοι γνωρίζουμε ότι το φως ταξιδεύει γρηγορότερα από τον ήχο,
συνεπώς, γιατί να μη χρησιμοποιήσουμε ένα φως;
Έτοιμοι.
Eagleman, αφήγηση: Ετοιμάσαμε μια δοκιμασία για να σας δείξουμε.
Στην επάνω οθόνη, εκκινούμε με ένα φωτεινό σήμα.
Στην κάτω οθόνη,
εκκινούμε με το πιστόλι.
Μπορείτε να δείτε ότι όταν η εκκίνησή μας δίνεται
από τη λάμψη ενός φωτός, αντιδρούμε πιο αργά.
Απαιτεί 40 χιλιοστά του δευτερολέπτου παραπάνω για επεξεργασία.
Γιατί;
Γιατί το οπτικό σύστημα είναι πιο περίπλοκο.
Είναι μεγαλύτερο.
Εμπλέκει σχεδόν το ένα τρίτο του εγκεφάλου.
Επομένως, ενώ όλα τα ηλεκτρικά σήματα μέσα στον εγκέφαλο
ταξιδεύουν με την ίδια ταχύτητα, εκείνα που σχετίζονται με την όραση
περνούν μέσα από μία πιο περίπλοκη επεξεργασία,
και αυτό απαιτεί χρόνο.
Και αυτό δεν έχει να κάνει μόνο με την ακοή και την όραση.
Κάθε τύπος αισθητηριακής πληροφορίας
απαιτεί διαφορετικό χρόνο για επεξεργασία.
Θα αντιδράσετε βραδύτερα σ' ένα άγγιγμα στο πόδι
από ό,τι σε ένα άγγιγμα στο χέρι.
Το εκπληκτικό είναι ότι οι εγκέφαλοί μας τα κρύβουν όλα αυτά.
Όταν χτυπώ τα χέρια μου, όλα μοιάζουν συγχρονισμένα.
Γιατί;
Λοιπόν, ο εγκέφαλος εφαρμόζει εντυπωσιακά τρικ επεξεργασίας.
Αυτό που χρειάζεται για να συμβεί η πραγματικότητα είναι ουσιαστικά μια καθυστερημένη έκδοση.
Συλλέγει όλες τις πληροφορίες από τις αισθήσεις
προτού πάρει απόφαση σχετικά με μια εκδοχή του τι συνέβη,
και αυτό σημαίνει ότι ζεις στο παρελθόν.
Τη στιγμή που νομίζεις ότι η στιγμή τώρα συμβαίνει,
έχει ήδη φύγει προ πολλού.
Για να δημιουργήσει μία πραγματικότητα από όλη αυτή την αισθητηριακή πληροφορία,
ο εγκέφαλός σας χρειάζεται περίπου μισό δευτερόλεπτο.
Αυτό είναι το αγεφύρωτο χάσμα
μεταξύ ενός γεγονότος που συμβαίνει
και της συνειδητής σας εμπειρίας για αυτό.
Σ' αυτό το μισό δευτερόλεπτο,
πολλά πράγματα χρειάζεται να συμβούν.
Μερικές φορές, είναι εύκολο να υποθέσουμε ότι υπάρχει ένα μοναδικό σημείο
στον εγκέφαλο που αναλαμβάνει τη μία ή την άλλη λειτουργία,
σαν μια περιοχή για τη μνήμη ή τη γενναιοδωρία ή την ενσυναίσθηση.
Αλλά στην πραγματικότητα, τα τεράστια δίκτυα του εγκεφάλου
είναι τόσο πιο περίπλοκα από αυτό.
Φανταστείτε τον εγκέφαλο σαν μία πόλη.
Εάν έπρεπε να κοιτάξετε πάνω από μία πόλη και να αναρωτηθείτε,
''πού εντοπίζεται η οικονομία;''
Θα διαπιστώνατε ότι δεν υπάρχει μία απάντηση.
Αντ' αυτού, η οικονομία αναδύεται
ως μία αλληλεπίδραση όλων των στοιχείων της...
Και αυτό συμβαίνει και με την πραγματικότητα.
Οι πρώτες ύλες της αντίληψης
συλλέγονται από τους αισθητηριακούς υποδοχείς μας.
Μετατρέπονται σε ηλεκτρικά σήματα
και μεταφέρονται διαμέσου των εγκεφάλων μας
μέσω υπερ-λεωφόρων των νευρώνων.
Μετά από επεξεργασία, γίνονται η πραγματικότητά μας.
Μερικά μέρη της πόλης του εγκεφάλου ειδικεύονται στην όραση.
Άλλες περιοχές φροντίζουν για την ακοή,
άλλες για την αφή, και ούτω καθεξής...
Και ακόμη και με μία αίσθηση, όπως η όραση,
έχεις δρόμους που ειδικεύονται στα χρώματα ή τα όρια ή την κίνηση...
Ωστόσο, ακριβώς όπως και σε μία πόλη,
καμία γειτονιά δεν λειτουργεί απομονωμένη.
Αντιθέτως, η ζωή μιας πόλης εξαρτάται από την αλληλεπίδραση
μεταξύ των κατοίκων σε όλες τις διαφορετικές κλίμακες.
Και με κάποιον τρόπο, απ' όλη αυτή την αλληλεπίδραση,
αναδύεται η προσωπική σου πραγματικότητα.
Η πραγματικότητα αποτελεί την υπέρτατη κατασκευή του εγκεφάλου.
Βασίζεται σ' όλες τις ροές δεδομένων από τις αισθήσεις μας,
αλλά δεν εξαρτάται από αυτές.
Πώς το γνωρίζουμε;
Διότι όταν τα αφαιρείς όλα,
η πραγματικότητα δεν σταματά.
Γίνεται απλώς πιο περίεργη.
Αυτό είναι το Αλκατράζ...
Μία φυλακή χτισμένη πάνω στην αρχή της απομόνωσης.
Μεταξύ των έγκλειστών της και της υπόλοιπης κοινωνίας
δεν στάθηκαν μόνο οι πέτρινοι τοίχοι...
Αλλά και τα κρύα και επικίνδυνα νερά του κόλπου του Σαν Φρανσίσκο.
Οι φυλακισμένοι είχαν ολοκληρωτικά και σκόπιμα αποκοπεί...
Και υπήρχε ένα μέρος μέσα στη φυλακή,
όπου αυτή η απομόνωση πήγαινε ακόμα παραπέρα...
Αυτή είναι η τρύπα, και οι φυλακισμένοι που στέλνονταν εδώ
ήταν εντελώς απομονωμένοι από τον εξωτερικό κόσμο.
Δεν είχαν καθόλου αλληλεπιδράσεις με τους ανθρώπους.
Δεν υπήρχε κανένας ήχος και καθόλου φως.
Ο Robert Luke πήγε στο Αλκατράζ το1954 για ένοπλη ληστεία.
Ήταν γνωστός με το παρατσούκλι "ο ψυχρός μπλε" Luke.
Όλοι γνώριζαν για τη σκοτεινή τρύπα.
Η σκοτεινή τρύπα ήταν ένα κακό μέρος.
Μερικοί άντρες δεν μπορούσαν να την αντέξουν.
Εννοώ ότι ήταν εκεί μέσα, και μέσα σε δυο ημέρες
χτυπούσαν το κεφάλι τους στον τοίχο.
Ως τιμωρία για την καταστροφή του κελιού του,
στάλθηκε στην τρύπα για 29 συνεχόμενες ημέρες.
Δεν ήξερες πώς θα αντιδρούσες, όταν πήγαινες εκεί.
Δεν ήθελα να το μάθω.
Όταν κλείνουν εκείνη την πόρτα...
Απλά, δεν υπάρχει τίποτα εκεί.
Είναι κατάμαυρο.
Αλλά δεν παρέμεινε έτσι για πολύ καιρό.
"Λιμοκτονώντας" για εισερχόμενη πληροφορία, ο εγκέφαλος του Luke
άρχισε να παράγει τη δική του πραγματικότητα.
Θυμάμαι να κάνω αυτά τα ταξίδια...
σε ένα θυμάμαι να πετάω έναν χαρταετό...
Αλλά έγινε πολύ πραγματικό,
ενώ ήταν όλα μέσα στο κεφάλι μου.
Αυτό που ένιωσε ο Luke ήταν κάτι το οποίο είχε επίσης,
αναφερθεί και από άλλους φυλακισμένους που είχαν κρατηθεί υπό τις ίδιες συνθήκες.
Στερημένοι από καινούριες αισθητηριακές πληροφορίες,
είπαν ότι υπερέβησαν τα όνειρα ή την ονειροπόληση.
Δεν φαντάζονταν απλώς εικόνες.
Τις έβλεπαν.
Αυτή η μαρτυρία πηγαίνει στην καρδιά της σχέσης
μεταξύ του εξωτερικού κόσμου, του εγκεφάλου,
και αυτού που ονομάζουμε πραγματικότητα.
Για να την καταλάβουμε,
πρέπει να κοιτάξουμε πιο βαθιά στο οπτικό σύστημα.
Αυτός είναι ο θάλαμος,
μία από τις μεγαλύτερες διασταυρώσεις του εγκεφάλου.
Οι περισσότερες αισθητηριακές πληροφορίες συνδέονται μέσα απ' αυτόν
στη διαδρομή τους για την εξωτερική επιφάνεια του εγκεφάλου... το φλοιό.
Επομένως, η πληροφορία που συλλέγεται από τα μάτια σταματάει εδώ
προτού πάει στον οπτικό φλοιό.
Τώρα, θα περιμένατε μια μεγάλη ροή πληροφοριών από το θάλαμο
προς τον οπτικό φλοιό, και υπάρχει.
Αλλά είναι έξι φορές περισσότερη η κυκλοφορία
που έχει την αντίθετη κατεύθυνση,
και αυτό κάνει να φαίνεται μικρό το ποσοστό που εισέρχεται από τα μάτια...
Και αυτό δείχνει ότι σε κάθε μία στιγμή,
εκείνο που βιώνουμε ως όραση βασίζεται λιγότερο
στο φως που ρέει μέσα στα μάτια μας
και περισσότερο σε ό,τι υπάρχει ήδη μέσα στο κεφάλι μας.
Ακόμη και όταν οι εγκέφαλοι απαγκιστρώνονται από τα εξωτερικά δεδομένα,
συνεχίζουν να παράγουν τις δικές τους εικόνες.
Με άλλα λόγια,
αφαιρέστε το περιβάλλον και το σόου συνεχίζεται.
Όλοι μας βιώνουμε αυτή την εσωτερικά παραγόμενη πραγματικότητα.
Όσο απίστευτο και αν ακούγεται,
αυτός ο κόσμος ζει μέσα στον εγκέφαλό σας.
Ενημερώνεται συνεχώς από πληροφορίες μέσω των αισθήσεών μας,
αλλά από στιγμή σε στιγμή, αυτό που βιώνουμε
δεν είναι αυτό που πραγματικά υπάρχει εκεί έξω.
Αντ' αυτού, είναι μια όμορφα αποδιδόμενη προσομοίωση.
Αυτός είναι ένας εκπληκτικός τρόπος να καταλάβεις
πώς βλέπεις τον κόσμο.
Ονομάζεται "εσωτερικό μοντέλο",
και είναι ζωτικό για την ικανότητά μας να λειτουργούμε.
Όσο περπατώ σ' αυτόν το δρόμο της πόλης, φαίνομαι να αναγνωρίζω αυτόματα
τι είναι τα πράγματα, χωρίς να χρειάζεται να επεξεργαστώ τις λεπτομέρειες.
Για παράδειγμα, δεν χρειάζεται να επεξεργαστώ με λεπτομέρεια
τι είναι αυτό το ορθογώνιο μεταλλικό πράγμα
ή αυτό το τεράστιο πράσινο φουσκωτό πράγμα πίσω μου
ή αυτό το πελώριο αντικείμενο με τα ανακλαστικά τζάμια πάνω του
ή αυτό το πράγμα με τα 4 εξαρτήματα.
Ο εγκέφαλος μου διατυπώνει υποθέσεις σχετικά με το τι βλέπω
βασισμένος στο εσωτερικό μοντέλο μου, και αυτό χτίζεται
από χρόνια εμπειρίας
περιπάτων στους δρόμους της πόλης,
ακριβώς όπως αυτός εδώ.
Αντί να χρησιμοποιώ τις αισθήσεις μου για να ξαναχτίσω την πραγματικότητά μου
από την αρχή κάθε στιγμή,
συγκρίνω αισθητηριακές πληροφορίες
με ένα μοντέλο, το οποίο έχω ήδη κατασκευάσει...
Ενημερώνοντάς το,
βελτιώνοντάς το, διορθώνοντάς το.
Οι εγκέφαλοί μας είναι τόσο καλοί στο να το κάνουν αυτό
που κανονικά το αγνοούμε,
αλλά μερικές φορές, κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες,
μπορούμε να δούμε τη διαδικασία κατά την εκτέλεση ενός έργου.
Κοιτάξτε αυτή τη βαθουλωτή μάσκα με το πρόσωπο του Αϊνστάιν
Ο εγκέφαλός σας σάς λέει ότι έχει κατεύθυνση προς εσάς.
Και ακόμη και όταν γνωρίζεις ότι είναι μια οπτική πλάνη,
δεν μπορείς παρά να την πατήσεις.
Αυτό που βλέπετε είναι το εσωτερικό μοντέλο,
και όχι η ακατέργαστη πληροφορία που έρχεται από τα μάτια σας.
Το εσωτερικό σας μοντέλο έχει χτιστεί πάνω σε εμπειρίες ζωής
με πρόσωπα που εξέχουν.
Όταν έρχεστε αντιμέτωποι με ένα που είναι βαθουλωτό
το μοντέλο σας βλέπει απλώς αυτό που περιμένει να δει.
Ο οπτικός φλοιός στέλνει τις εσωτερικές του προσδοκίες
στο θάλαμο, και ο θάλαμος τις συγκρίνει
με ό,τι έρχεται μέσω των ματιών.
Η διαφορά μεταξύ των δύο είναι αυτό που ο θάλαμος στέλνει πίσω,
ώστε ο φλοιός να μπορεί να ενημερώνει το μοντέλο του.
Χάρη στο εσωτερικό μοντέλο,
ο κόσμος εκεί έξω παραμένει σταθερός,
ακόμη και όταν κινούμαι.
Αφήστε με να σας δείξω τι εννοώ.
Φανταστείτε, λοιπόν, ότι μου αρέσει πραγματικά το σκηνικό πίσω μου
και ότι θέλω να το καταγράψω,
ώστε να μπορώ να το δω μετά.
Γι' αυτό θα το βιντεοσκοπήσω.
Και καταγράφω όλα τα κτίρια,
εντάξει, και τώρα θα αναπαραγάγω αυτό το βίντεο.
Δεν με εκπλήσει καθόλου ότι το βίντεο που προκύπτει προκαλεί ναυτία.
Επομένως, γιατί αυτό το βίντεο φαίνεται τόσο άθλιο,
αν δεχτούμε ότι, όταν κοιτάω τα κτίρια,
τα μάτια μου κάνουν τις ίδιες νευρικές κινήσεις;
Αν και γενικά δεν έχετε επίγνωσή του,
τα μάτια σας κινούνται περίπου 4 φορές το δευτερόλεπτο,
αλλά το εσωτερικό σας μοντέλο λειτουργεί με την παραδοχή
ότι ο εξωτερικός κόσμος είναι σταθερός.
Έτσι, τα μάτια μου δεν βγάζουν βίντεο.
Συγκεντρώνουν απλώς στοιχεία δεδομένων
ώστε να επικαιροποιήσουν την πόλη που υπάρχει ήδη μέσα στο κεφάλι μου.
Το να έχω ένα εσωτερικό μοντέλο με βοηθάει να βγάζω νόημα για το περιβάλλον μου,
και αυτή είναι η κύρια λειτουργία του...
Να προσανατολιζόμαστε στον κόσμο.
Τον εγκέφαλο δεν τον νοιάζει να συλλέγει κάθε λεπτομέρεια,
αλλά τόση ώστε να τα βγάλουμε πέρα,
ενώ μας εξαπατά με το να μας κάνει να αισθανόμαστε
σαν να τα έχουμε δει όλα...
Όπως δείχνει ένα άλλο διάσημο πείραμα.
Τη δεκαετία του 1960, ο Ρώσος ψυχολόγος Alfred Υarbus
χρησιμοποίησε αυτόν τον πίνακα, που ονομάζεται "ο απρόσμενος επισκέπτης"
σ' ένα πείραμα.
Επινόησε έναν τρόπο να καταγράφει τις κινήσεις των οφθαλμών των εθελοντών
που τον έβλεπαν για πρώτη φορά.
Γεια σου, Τζένιφερ. Γειά σου.
Θα σου ζητήσω να φορέσεις αυτά τα γυαλιά.
Αφήγηση, Eagleman: Θα επαναλάβουμε αυτό που έκανε εκείνος.
Οι εθελοντές μου έχουν λίγα λεπτά να κοιτάξουν την εικόνα.
Ντίνα, κοίταξε αυτό τον πίνακα,
και θέλω να συλλάβεις τι γίνεται σ' αυτή τη σκηνή.
Eagleman, αφήγηση: Μπορούμε να δούμε σε πραγματικό χρόνο
ακριβώς πού κινούνται τα μάτια του κάθε ατόμου.
Πες μου, τι νομίζεις ότι συμβαίνει σε αυτόν τον πίνακα.
Νομίζω ότι ο άνδρας με τα καφέ
είναι ο απρόσμενος επισκέπτης.
Eagleman, αφήγηση: Μια σύντομη ματιά είναι αρκετή
για τον εγκέφαλο να σχηματίσει το μοντέλο της εικόνας,
αλλά πόσο λεπτομερές είναι αυτό το μοντέλο;
Πόσα παιδιά ήταν εκεί;
Χμ, ήταν δύο. Εντάξει.
Συνέχισε, λοιπόν, και δες ξανά τον πίνακα,
και κάνε αυτήν την ερώτηση ξανά.
Ω, αρκετά διαφορετικό.
Πόσα παιδιά είναι;
Θεωρώ 3.
Eagleman, αφήγηση: Όλοι όσοι είχαν δει τον πίνακα
νόμιζαν ότι ήξεραν τι υπήρχε σε αυτόν,
αλλά οι συγκεκριμένες ερωτήσεις μου επισήμαναν κενά
τα οποία ο εγκέφαλος δεν είχε ποτέ γεμίσει,
διότι οι λεπτομέρειες δεν ήταν αναγκαίες.
Πόσοι πίνακες είναι πάνω στον τοίχο του σπιτιού;
Ίσως δύο ή τρείς. Εντάξει.
Πήγαινε, ξαναδές τον πίνακα,
και απάντησε την ερώτηση.
Ω, Θεέ μου, είναι ένα εκατομμύριο! Ναι, ένας χάρτης
και μετά ένας άλλος, και μετά είναι... χα χα!...
Επτά στον άλλον τοίχο και μετά ένας μικρός και ένας πίνακας.
Εντάξει, είναι πολλοί!
Eagleman, αφήγηση: Αυτό δεν είναι μια αποτυχία του εγκεφάλου.
Δεν προσπαθεί να παραγάγει
μια τέλεια προσομοίωση του κόσμου.
Το εσωτερικό μοντέλο είναι μια βιαστικά κατασκευασμένη προσέγγιση,
και περισσότερες πληροφορίες προστίθενται με μια λογική που βασίζεται στην ανάγκη "να γνωρίζω".
Όταν κοίταξες τον πίνακα την πρώτη φορά,
είδες ένα είδος πρόχειρου προσχεδίου
του τι συνέβαινε, και όταν σε ρώτησα
συγκεκριμένες ερωτήσεις, έπρεπε να πας
και να τις απαντήσεις κοιτάζοντας,
εστιάζοντας την προσοχή σου
σε συγκεκριμένα τμήματα του πίνακα.
Και μόνο τότε την έβλεπες πραγματικά.
Eagleman, αφήγηση: Έτσι, τοποθετώντας τα μάτια σου σε ένα αντικείμενο
δεν αποτελεί εγγύηση ότι το βλέπεις...
Αλλά υπάρχει κάτι ακόμα που δεν γνωρίζουμε
και συμβαίνει κάθε φορά που κοιτάζουμε οποιαδήποτε εικόνα
ή άνθρωπο ή αντικείμενο...
Κάθε φορά που κοιτάζουμε τα πάντα.
Ίσως σκεφτόμαστε το χρώμα ως μία θεμελιώδη καθοριστική ιδιότητα
του κόσμου γύρω μας.
Άλλωστε, είναι παντού.
Αλλά εδώ είναι το εντυπωσιακό.
Στον εξωτερικό κόσμο,
το χρώμα στην πραγματικότητα δεν υπάρχει.
Όταν η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία χτυπά ένα αντικείμενο,
μερική ανακλάται και αιχμαλωτίζεται από τα μάτια.
Μπορούμε να διακρίνουμε μεταξύ εκατομμυρίων
συνδυασμών μηκών κύματος,
αλλά η μετατροπή του σε χρώμα συμβαίνει αποκλειστικά στο κεφάλι μας.
Στα παραπάνω προσθέστε το γεγονός ότι τα μήκη κύματος
που μπορούμε να εντοπίσουμε είναι μόνο ένα μικρό μέρος αυτών που υπάρχουν εκεί έξω.
Βιώνετε την πραγματικότητα όπως αυτή παρουσιάζεται από τις αισθήσεις σας,
και δεν σας περνάει από το νου
ότι τα πράγματα μπορεί να είναι πολύ διαφορετικά.
Αυτό που έχουμε συζητήσει μέχρι στιγμής
είναι αυτό που ονομάζουμε το "ορατό φάσμα φωτός",
το οποίο είναι μια μορφή ακτινοβολίας
που κυμαίνεται από αυτό που ονομάζουμε "κόκκινο" μέχρι το "βιολετί"...
Αλλά αποδεικνύεται ότι αυτό αποτελεί μόνο
ένα ελάχιστο κλάσμα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος...
Στην πραγματικότητα, λιγότερο από 1/10.000.000.000.000 από αυτό...
Επομένως όλο το υπόλοιπο του φάσματος...
συμπεριλαμβανομένων των ραδιοκυμάτων, και των μικροκυμάτων,
και των ακτίνων Χ και Γ, όλα αυτά τα πράγματα...
ρέουν μέσα στο σώμα μας αυτή τη στιγμή,
και εμείς δεν γνωρίζουμε απολύτως τίποτα
γιατί δεν έχουμε εξειδικευμένους βιολογικούς υποδοχείς
για να τα προσλάβουμε.
Αυτό λοιπόν σημαίνει
ότι το μέρος της πραγματικότητας που μπορούμε να δούμε
είναι εντελώς περιορισμένο από τη βιολογία μας.
Και αυτό δεν έχει να κάνει με την όραση.
Όλες μας οι αισθήσεις προσλαμβάνουν μόνο
ένα μικρό μέρος της πληροφορίας που είναι εκεί έξω...
Έτσι, ένας σκύλος, είναι συντονισμένος σε έναν ολόκληρο κόσμο
από μόρια αρωμάτων, στα οποία εγώ δεν είμαι.
Η εμπειρία της όσφρησής του είναι τόσο πλούσια όσο η εμπειρία της όρασής μου.
Eagleman, αφήγηση: στον τυφλό και κωφό κόσμο
που ζει το τσιμπούρι, τα σημαντικά σήματα
είναι η θερμοκρασία και η σωματική οσμή.
Για τις νυχτερίδες των σπηλαίων, όλα είναι
κύματα συμπίεσης αέρα που τους επιτρέπουν να εντοπίζουν την ηχώ...
Αλλά κανείς δεν έχει
μια εμπειρία της αντικειμενικής πραγματικότητας
του κόσμου όπως συμβαίνει στην πραγματικότητα.
Αντιθέτως, κάθε πλάσμα αντιλαμβάνεται
μόνο ό,τι έχει εξελιχθεί να αντιλαμβάνεται...
Και αυτό δεν έχει να κάνει μόνο με τη διαφοροποίηση ανάμεσα στα είδη.
Αν ο καθένας μας βιώνει μια προσωπική πραγματικότητα
κατασκευασμένη στους εγκεφάλους μας,
πώς μπορώ να γνωρίζω ότι η πραγματικότητά μου είναι ίδια με τη δική σας;
Τις περισσότερες φορές, φαίνεται σαν να λειτουργούμε στο ίδιο επίπεδο,
σαν εσείς και εγώ να συμφωνούμε τι είναι ένας γαλάζιος ουρανός,
σαν ο ήχος από το γαύγισμα ενός σκύλου
να προκαλεί την ίδια ανταπόκριση και στους δυο μας...
Eagleman, αφήγηση: Υπάρχει όμως μια μικρή ομάδα ανθρώπων
των οποίων η αντίληψη είναι μετρήσιμα διαφορετική από τη δική μας.
Για μένα, κάθε φορά που βλέπω ένα γράμμα ή έναν αριθμό
ή σκέφτομαι κάποια λέξη ή λέω το όνομα κάποιου,
υπάρχει πολύ χρώμα που σχετίζεται με αυτό.
Eagleman, αφήγηση: Η Χάνα είναι μία από τους 6.000 ανθρώπους που έχω μελετήσει
και έχουν συναισθησία.
Μελετώ τη συναισθησία γιατί είναι μία από τις λίγες καταστάσεις
όπου είναι ξεκάθαρο ότι η πραγματικότητα κάποιου άλλου
διαφέρει από τη δική μου.
Και κάνει σαφές ότι
ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο δεν είναι ίδιος για όλους.
Χάνα, αφήγηση: Στο νου μου, συνδέω το κάθε γράμμα
με το δικό του χρώμα.
Έτσι, για παράδειγμα,
το γράμμα "α" είναι πάντα κόκκινο,
το "β" είναι πάντα μπλε,
το "γ" είναι πορτοκαλί. Κάθε φορά.
Έτσι, δεν αλλάζουν ποτέ,
αλλά είναι ενδιαφέρον ότι, όταν μετατρέπονται σε λέξεις,
με διαφορετικές ακολουθίες, η σύνθεση των χρωμάτων
αλλάζει, και αυτό μπορεί να έχει κάποιο ενδιαφέρον.
Έτσι, στη λέξη "Χάνα," το όνομά μου,
μοιάζει με ηλιοβασίλεμα.
Είναι κίτρινο που ξεθωριάζει σε κόκκινο που ξεθωριάζει σε κάτι που είναι ένα καθαρό...
όπως τα σύννεφα σχεδόν... και μετά επιστρέφουν στο κόκκινο και το κίτρινο.
Αυτές οι εμπειρίες συμβαίνουν
εξαιτίας του απλού γεγονότος ότι μέσα στον εγκέφαλο
όλη η αισθητηριακή πληροφορία είναι φτιαγμένη από το ίδιο υλικό...
Ηλεκτροχημικά σήματα.
Η συναισθησία είναι το αποτέλεσμα της διασταυρούμενης συνομιλίας
μεταξύ αισθητηριακών περιοχών του εγκεφάλου.
Σκεφτείτε τα ασαφή όρια μεταξύ αστικών περιοχών.
Η συναισθησία μας δείχνει ότι ακόμα και μικρές αλλαγές στην εγκεφαλική καλωδίωση
μπορεί να οδηγήσουν σε διαφορετικές πραγματικότητες.
Υπάρχουν διάφορα είδη συναισθησίας.
Μερικοί άνθρωποι αντιλαμβάνονται τις ημέρες να έχουν θέση στο χώρο.
Μερικοί γεύονται τη γεύση των λέξεων.
Άλλοι βλέπουν τη μουσική.
Και κάθε φορά που συναντώ κάποιον που έχει τέτοιου είδους εμπειρία,
λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι από άτομο σε άτομο,
από εγκέφαλο σε εγκέφαλο,
οι εμπειρίες μας για την πραγματικότητα μπορεί να είναι αρκετά διαφορετικές.
Για ένα μικρό κομμάτι του πληθυσμού,
αυτή η διαφορά μπορεί να είναι ακραία και τρομακτική.
Όλοι γνωρίζουμε πώς είναι να βλέπεις όνειρα τη νύχτα,
να έχεις παράξενες, ανεπιθύμητες σκέψεις
που μας πάνε σε ταξίδια,
μερικές φορές ταξίδια στα οποία υποφέρουμε.
Αλλά μόλις ξυπνήσουμε, είμαστε αρκετά τυχεροί
να μπορούμε να το επεξεργαστούμε,
και να πούμε: "Εντάξει. Αυτό ήταν ένα όνειρο, και αυτή είναι η πραγματική ζωή μου"...
Όμως φανταστείτε πώς θα ήταν
αν αυτά ήταν όλο και περισσότερο αλληλένδετα,
και ήταν όλο και δυσκολότερο
να τα διακρίνουμε το ένα από το άλλο.
Γυναίκα, αφήγηση: Ένιωσα ότι τα σπίτια
επικοινωνούσαν μαζί μου...
"Είσαι ξεχωριστή." "Είσαι ιδιαίτερα κακιά."
"Γύρνα." "Σταμάτα." "Ξεκίνα," Ξέρεις, κάπως έτσι...
Δεν τις άκουσα σαν λέξεις, αλλά τις άκουσα σαν σκέψεις
τοποθετημένες στο κεφάλι μου, άλλα ήξερα ότι ήταν
οι σκέψεις των σπιτιών, και όχι οι δικές μου σκέψεις.
Πιστεύω ότι εκρήξεις συμβαίνουν στον εγκέφαλό μου,
και φοβάμαι ότι πρόκειται να πληγώσουν και άλλους ανθρώπους,
όχι μόνο εμένα.
Κάποτε φαντάστηκα ότι οι εγκέφαλοί μας
θα διέρρεαν από τα αυτιά μας και θα έπνιγαν τους ανθρώπους.
Τι... τι είναι αυτό, ξέρεις, όμως...
Eagleman, αφήγηση: Η Elin Saks είναι καθηγήτρια νομικής
στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας.
Βιώνει σχιζοφρενικά επεισόδια
από την ηλικία των 16 ετών.
Saks, αφήγηση: Είναι τρομακτικό. Είναι απρόβλεπτο.
Έχει ενδιαφέρον, γιατί υπάρχουν διαφορετικές θεωρίες
για τα ψυχωτικά συμπτώματα.
Για μερικούς ανθρώπους, είναι απλώς τυχαίες πυροδοτήσεις νευρώνων.
Πιστεύω ότι λένε την αλήθεια για την ψυχική πραγματικότητα.
Έτσι όταν λέω ότι έχω σκοτώσει εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους
με τις σκέψεις μου, είναι μόνο ένας αρχαϊκός και ακραίος τρόπος
για να πω ότι νιώθω πως είμαι ένας κακός άνθρωπος.
Η σχιζοφρένεια παραμένει ακόμα όχι εντελώς κατανοητή,
αλλά σχετίζεται με χημικές ανισορροπίες στον εγκέφαλο
οι οποίες προκαλούν προβλήματα στην αποστολή
και στη λήψη σημάτων.
Χάρη στα φάρμακα και την ψυχοθεραπεία,
η Elyn ήταν σε θέση να δίνει διαλέξεις και να διδάσκει για πάνω από 25 χρόνια.
Έτσι, όταν ήσασταν στο βάθος ενός
από το χειρότερα ψυχωτικά επεισόδια,
το αντιληφθήκατε σαν να είναι πραγματικότητα?
Πιστεύω πραγματικά ότι συμβαί... πιστεύω ότι
συμβαίνει, και είναι τρομακτικό.
Μοιάζει με ζωντανό εφιάλτη...
Σύγχυση, παράξενες εικόνες, βία, τρόμος.
Δεν θα το ευχόμουν σε κανέναν.
Έχοντας πει αυτό, η πραγματικότητα του καθενός
είναι κατασκευασμένη, σωστά;
Αυτό το φιλτράρεις με βάση τα πιστεύω σου
τις αξίες, τα θέματα, και είναι αλήθεια
για τους ανθρώπους που πάσχουν από ψυχικές ασθένειες
και για τους ανθρώπους που δεν πάσχουν.
Όλα είναι ένα φάσμα.
Η πραγματικότητα διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο...
Και, πιο πολύ, αλλάζει από στιγμή σε στιγμή.
Υπάρχουν στιγμές σε όλων μας τις ζωές
όπου μπορεί να φαίνονται ενισχυμένες, εντατικοποιημένες.
Ακόμα και η μεγάλη σταθερά που όλοι νομίζουν ότι μοιράζονται
και που δεν πρέπει ποτέ να αλλάξει,
κάπως τεντώνεται και στρεβλώνεται.
Μιλάω για τον χρόνο.
Ο χρόνος είναι κάτι που σπάνια σταματάμε για να τον σκεφτούμε,
αλλά η εμπειρία του εγκεφάλου μας για το χρόνο είναι συχνά περίεργη.
Αυτό δεν φαίνεται πάντα σε ορισμένες περιπτώσεις
που ο χρόνος τρέχει με ομαλό ρυθμό.
Κάποιες φορές τρέχει πιο αργά ή πιο γρήγορα.
Όταν ήμουν 8 χρονών, έπεσα από την οροφή
του σπιτιού από αυτό το ύψος,
και η πτώση μού φάνηκε ότι διήρκησε πολλή ώρα...
Όμως όταν πήγα στο λύκειο, έμαθα φυσική,
και υπολόγισα πόσο διήρκησε πραγματικά η πτώση.
Και αποδείχθηκε ότι ήταν μόνο οκτώ δέκατα του δευτερολέπτου,
πράγμα που με οδήγησε σε μια αναζήτηση να καταλάβω
γιατί φάνηκε να διαρκεί τόσο πολύ
και τι μου λέει αυτό για την αντίληψή μας ως προς την πραγματικότητα.
Πολλοί άνθρωποι έχουν αναφέρει αυτή την αίσθηση
κατά τη διάρκεια στιγμών τρόμου.
Ο επαγγελματίας της πτήσης με wingsuit Jeb Corliss
το βίωσε με ακραίο τρόπο.
Πώς είσαι, Jeb? Μια χαρά.
Eagleman, αφήγηση: Και επειδή βιοπορίζεται από αυτές τις "πτήσεις",
το περιστατικό που περιγράφει καταγράφηκε από πολλές κάμερες.
Εκείνη την ημέρα, αποφάσισα να κατευθυνθώ προς ένα στόχο,
μια ομάδα από μπαλόνια, που πας και τα σπας...
Και πετούσα προς τα μπαλόνια...
Και όπως ερχόμουν για να χτυπήσω το μαύρο μπαλόνι,
υπολόγισα λάθος.
Χτύπησα σε ένα επίπεδο, στερεό γρανίτη
με 120 μίλια την ώρα.
Eagleman, αφήγηση: Έξι δευτερόλεπτα πέρασαν
μεταξύ της στιγμής που ο Jeb χτύπησε στο βράχο
και της στιγμής που τράβηξε το σχοινί του.
Έσπασε το πόδι του και τους δύο αστραγάλους από την πτώση.
Ωωχ...
Eagleman, αφήγηση: Για τον Jeb,
αυτά τα 6 δευτερόλεπτα φάνηκε ότι κράτησαν πολλή ώρα.
Corliss, αφήγηση: Έχεις δύο επιλογές.
Η μία είναι ότι δεν μπορείς να το τραβήξεις
και ξέρεις ότι απλά είσαι νεκρός αυτή τη στιγμή.
Είναι αρκετά γρήγορο, σχεδόν ανώδυνο,
ξέρεις, πολύ σύντομο...
Ή μπορείς να τραβήξεις, ξέρεις,
να βγεί το αλεξίπτωτο πάνω απ' το κεφάλι σου, να χτυπήσεις δεύτερη φορά,
και να αιμορραγείς μέχρι θανάτου ενώ περιμένεις για διάσωση.
Αυτές οι δύο διακριτές διεργασίες σκέψης
ένιωσα σαν να διαρκούν μερικά μόνο λεπτά.
Νιώθεις σαν να λειτουργείς τόσο γρήγορα
που η αντίληψή σου για όλα τα άλλα
φαίνεται να επιβραδύνεται.
Όλα απλώς εκτείνονται.
Ωωχ...
Eagleman, αφήγηση: Όμως τί συμβαίνει πραγματικά
στο μυαλό του Jeb?
Σχεδίασα ένα πείραμα για να το ανακαλύψω.
Έχει να κάνει με την πρόκληση τρομερού φόβου στους ανθρώπους
πετώντας τους από ύψος 150 ποδιών στο κενό.
Πετούν με μία ψηφιακή οθόνη δεμένη στον καρπό τους.
Οι αριθμοί της άλλαζαν με ρυθμό γρηγορότερο
από αυτόν που η ανθρώπινη όραση μπορεί να διαχειριστεί.
Αν ο αντιληπτικός χρόνος πράγματι επιβραδύνθηκε,
θα ήταν σε θέση να διαβάσουν τα νούμερα,
αλλά κανείς δεν μπορούσε.
Συνεπώς, γιατί ο Jeb ανακαλεί το ατύχημά του
σαν να συνέβη σε αργή κίνηση;
Corliss, αφήγηση: Σε ένα βαθμό ήταν διαστρέβλωση του χρόνου
που δεν είχα βιώσει ποτέ ξανά.
Έμαθα αργότερα ότι η διάσωση διήρκησε δυόμιση ώρες,
αλλά εκείνη την ώρα, έμοιαζε με βδομάδες.
Δεν το αισθανόμουν ούτε σαν λεπτά ούτε ώρες ούτε καν μέρες.
Έμοιαζε με... Έμοιαζε σαν μια μικρή αιωνιότητα.
Έμοιαζε να διαρκεί για πάντα.
Η απάντηση φαίνεται πως βρίσκεται στο
πώς κατασκευάζονται οι αναμνήσεις μας.
Σε μια κρίσιμη κατάσταση, μια περιοχή του εγκεφάλου
που ονομάζεται "αμυγδαλή" ενεργοποιείται με υψηλή ταχύτητα.
Αυτή ελέγχει τους πόρους του υπόλοιπου εγκεφάλου,
επιβάλλοντας στα πάντα να επιβλέπουν την κατάσταση που αντιμετωπίζουμε.
Όταν συμμετέχει η αμυγδαλή, οι αναμνήσεις καταγράφονται
με μακράν περισσότερες πληροφορίες από ό,τι σε κανονικές συνθήκες.
Αυτές οι αναμνήσεις είναι πολύ πιο πλούσιες και ζωηρές.
Άν έχετε βρεθεί ποτέ σε παρόμοια κατάσταση,
έχετε περισσότερες πληροφορίες στη διάθεσή σας
να επεξεργαστείτε για να επιβιώσετε,
αλλά υπάρχει μια συναρπαστική παράμετρος.
Όταν τα γεγονότα αναπαράγονται από τη μνήμη,
εμφανίζονται σαν να έχουν μεγαλύτερη διάρκεια.
Όου! Όου, οου, οου!
Eagleman, αφήγηση: Η αλλοίωση του χρόνου για τον Jeb
είναι κάτι που συνέβη εκ των υστέρων...
Ένα κόλπο της μνήμης που συνέγραψε την ιστορία της πραγματικότητάς του.
Ο εγκέφαλος είναι ο απόλυτος αφηγητής στο σύμπαν.
Πιστεύουμε ο,τιδήποτε μας "σερβίρει" ο εγκέφαλός μας.
Η πραγματικότητα που θεωρούμε ως δεδομένη
απαιτεί εντατική εκπαίδευση για την ερμηνεία του κόσμου.
Χρειάζεται χρόνος για την επεξεργασία της αισθητηριακής πληροφορίας,
άρα, ζούμε στο παρελθόν.
Και επειδή όλες αυτές οι πληροφορίες
είναι στην ουσία μόνο ηλεκτροχημικά σήματα
που πρέπει να ταξινομηθούν, να συνδυαστούν να ταιριαστούν και να οργανωθούν,
η πραγματικότητα είναι δημιούργημα του εγκεφάλου μας.
Ο εγκέφαλός μας κατασκευάζει την πραγματικότητά μας χρησιμοποιώντας μια μικρή ποσότητα δεδομένων
που μπορεί να συγκεντρώσει μέσω των αισθήσεων.
Και από αυτή τη μικρή ποσότητα, λέει μια ιστορία για τον κόσμο.
Είναι δυνατόν ο κάθε εγκέφαλος να διηγείται μια διαφορετική ιστορία...
Και με 7 δισεκατομμύρια ανθρώπινους εγκεφάλους να περιπλανώνται στον πλανήτη...
τρισεκατ. εγκεφάλους ζώων,
κανείς δεν έχει πλήρη και ξεκάθαρη εικόνα.
Ο κάθε εγκέφαλος έχει το δικό του μοναδικό μοντέλο
για τον κόσμο γύρω μας.
Αυτό είναι που βιώνουμε.
Δεν έχουμε επιλογή.
Τι είναι λοιπόν η πραγματικότητα?
Είναι αυτό που σου λέει ο εγκέφαλός σου ότι υπάρχει.
Στο επόμενο επεισόδιο,
θα διερευνήσω ένα θεμελιώδες ερώτημα για τις ζωές μας...
Τι κάνει εσένα να είσαι εσύ?
Έχω αφιερώσει πολλά από τα χρόνια της ζωής μου
προσπαθώντας να αποκρυπτογραφήσω τα μυστήρια του εγκεφάλου,
και ακόμα, αισθάνομαι το ίδιο δέος κάθε φορά που κρατώ στα χέρια μου έναν.
Θα αποκαλύψω πώς η προσωπικότητα, τα συναισθήματα και οι αναμνήσεις μας
αναδύονται από τη νευρωνική μας δραστηριότητα
και πώς ο εγκέφαλός μας δίνει μορφή στη ζωή μας.
"The brain with David Εagleman"
Ελληνικοί υπότιτλοι: Μελίνα Γάτου, Αντωνία Μποντιώτη, Φαμπιόλα Ουλλίρι, Πέτρος Ρούσσος (2020)