Ποιος έχει τον έλεγχο των πράξεών σας;
Αυτό ακούγεται σαν μία εύκολη ερώτηση,
αλλά τα δεδομένα μπορεί να σας εκπλήξουν.
Σχεδόν κάθε πράξη που πραγματοποιείτε
και κάθε απόφαση που παίρνετε και κάθε πεποίθησή σας
κατευθύνονται από μέρη του εγκεφάλου σας
στα οποία δεν έχετε πρόσβαση.
Αποκαλούμε αυτό τον κρυμμένο κόσμο ασυνείδητο.
Και ελέγχει πολύ περισσότερα στη ζωή σας
από ό,τι θα μπορούσατε ποτέ να φανταστείτε.
Σε αυτό το επεισόδιο θα ερευνήσω
τους περίεργους τρόπους με τους οποίους ο εγκέφαλός μας ελέγχει κρυφά
ό,τι κάνουμε.
Αυτό ήταν καταπληκτικό!
Πώς χωρίς την επίγνωσή μας, ο εγκέφαλος ελέγχει
τον πολύπλοκο μηχανισμό του σώματος...
και λαμβάνει αποφάσεις χωρίς να το καταλαβαίνουμε.
Αυτή είναι η ιστορία όλων όσων κάνει ο εγκέφαλος
και παραμένουν κρυφά σε εμάς.
Είναι η ιστορία του ποιός έχει πραγματικά τον έλεγχο.
Είναι πολύ νωρίς το πρωί
και οι δρόμοι εδώ είναι σχεδόν τελείως άδειοι.
Αλλά γύρω μου, ένα από τα πιο εντυπωσιακά γεγονότα
στο σύμπαν λαμβάνει χώρα.
Σε όλα αυτά τα σπίτια, ένα προς ένα,
η ανθρώπινη συνείδηση έρχεται στη ζωή.
'Ενα από τα πιο περίπλοκα πράγματα στο γνωστό σύμπαν
συνειδητοποιεί την ύπαρξή του.
Αυτή είναι η γέννησή σας...
και αυτό το μικρό θαύμα συμβαίνει καθημερινά.
Το ξύπνημα είναι η στιγμή που
ο συνειδητός μας εγκέφαλος συνδέεται.
Αλλά είναι επίσης η αρχή μιας μεγάλης απάτης.
Φαίνεται σαν να έχετε τον έλεγχο
όλων των αποφάσεων που είστε έτοιμοι να πάρετε.
Σαν να είστε εσείς που διευθύνετε τα πάντα.
Αλλά δεν είναι τόσο απλό.
Σκεφτείτε για λίγο τι σημαίνει να έχεις συνείδηση...
Να έχετε επίγνωση του κόσμου γύρω σας...
Το να σκέφτεστε τι θα φάτε για πρωινό
ή τι θα κάνετε στη συνέχεια.
Όταν έχετε συνειδητή επίγνωση, νιώθετε ότι αυτό είναι το μόνο
που πραγματοποιείται μέσα στο κεφάλι σας.
Αλλά εδώ είναι η έκπληξη... όλο αυτό το συνειδητό σας εγώ
αποτελεί το μικρότερο κομμάτι της δραστηριότητας του εγκεφάλου σας.
Ο συνειδητός εαυτός σας νομίζει
πως κυβερνά το πλοίο, αλλά, στην πραγματικότητα,
δεν είναι τίποτε άλλο από ένας λαθρεπιβάτης.
Άρα, τι είναι όλη αυτή η κρυφή δραστηριότητα μέσα στο κεφάλι μας;
Ένα μεγάλο μέρος της είναι αφοσιωμένο σε κάτι
που οι περισσότεροι από εμάς θεωρούμε δεδομένο...
Στη λειτουργία του σώματος.
Οι περισσότερες από τις πράξεις μας,
ακόμα κι αυτές που μοιάζουν σκόπιμες,
είναι αυτόματες και ανεπίγνωστες.
Το βλέπουμε ξεκάθαρα σε μία κατάσταση
που απαιτεί μία γρήγορη αντίδραση.
Είμαι έτοιμος να αντιμετωπίσω μία γρήγορη ρίψη από τον Matt
που βρίσκεται στη θέση του ρίπτη (σημ. μετ. μπέιζμπολ).
Για να χτυπήσω τη μπάλα,
υπάρχει μια περίπλοκη σειρά από διεργασίες
που πρέπει να συμβούν στον εγκέφαλό μου.
Ρίχνει τη μπάλα με 92 μίλια την ώρα,
χωρίς να μου αφήνει πολύ χρόνο να χτυπήσω τη μπάλα.
Εντάξει... έτοιμος!
Η μπάλα φεύγει από τη θέση του ρίπτη
και ξεκινάει τη διαδρομή της προς την αρχική βάση.
Αυτή η απόσταση των 18,34 μέτρων θα καλυφθεί
σε περίπου 4 δέκατα του δευτερολέπτου...
Και σε αυτό το χρονικό διάστημα, υπάρχει ένα πλήθος από πράγματα να κάνει ο εγκέφαλός μου.
Το φως από τη μπάλα πρέπει να φτάσει στο μάτι μου...
να περάσει μέσα από πολλά μίλια κυκλωμάτων στον εγκέφαλό μου...
και να στείλει σήματα στους μυς μου να κινήσουν το ρόπαλο.
Όλη αυτή η ακολουθία ξεδιπλώνεται σε ένα κλάσμα του δευτερολέπτου μόλις.
Αλλά εδώ βρίσκεται η έκπληξη.
Η συνειδητή επίγνωσή μου δεν είχε ακόμα τον χρόνο
να καταγράψει τι συμβαίνει.
Χτυπάω την μπάλα χωρίς να το σκεφτώ
και συνειδητοποιώ τι έγινε μόνο μετά το γεγονός.
Μέχρι η πληροφορία να φτάσει στο συνειδητό μέρος του εγκεφάλου,
είναι ήδη παρελθόν.
Και αυτό συμβαίνει γιατί η μπάλα ταξιδεύει πολύ γρήγορα ώστε
να συνειδητοποιήσω τη θέση της.
Και αυτό δεν ισχύει μόνο για το μπέιζμπολ
αλλά για όλους τους τομείς της ζωής μας.
Κάθε μέρα στα παρασκήνια,
τα μη συνειδητά τμήματα του εγκεφάλου μας δουλεύουν σκληρά
βοηθώντας μας να πραγματοποιούμε ακόμα και τα πιο απλά έργα.
Πάρτε (για παράδειγμα) το να πίνει κανείς καφέ.
Φαίνεται απίστευτα εύκολο, αλλά στο παρασκήνιο,
οι εγκέφαλοί μας πρέπει να συντονίζουν ανεπίγνωστα και να βγάζουν νόημα
από τρισεκατομμύρια ηλεκτρικών ώσεων.
Καθώς αγγίζω το κύπελλο, τα νεύρα μου μεταδίδουν
ένα μεγάλο όγκο πληροφοριών στον εγκέφαλο
τη θέση του στοn χώρο, τη θερμοκρασία του.
Η ικανότητά μου να ελέγχω το κύπελλο εξαρτάται από ηλεκτρικές ώσεις
που πηγαινοέρχονται από τα χέρια και τους μυς μου
στο εγκέφαλό μου και πάλι πίσω.
Πολλά από αυτά τα σήματα θα ταξινομηθούν και θα επεξεργαστούν
στην παρεγκεφαλίδα.
Εδώ, ειδικοί νευρώνες με έως 200.000 συνδέσεις ο καθένας
βοηθούν να υπολογιστούν οι εκατομμύρια μικρο-προσαρμογές που χρειάζονται
για να επιτευχθεί η ομαλή κίνηση του σώματος.
Και όλα αυτά παραμένουν εντελώς κρυφά σε εμένα.
Απλώς απολαμβάνω την εμπειρία να πίνω τον καφέ μου.
Καθημερινά, καθώς κινούμαστε, κρυμμένοι βαθιά
οι εγκέφαλοί μας επεξεργάζονται ανεπίγνωστα
τρισεκατομμύρια επί τρισεκατομμυρίων υπολογισμούς.
Αυτή η μη συνειδητή επεξεργασία είναι που μας επιτρέπει
να κινούμαστε με αβίαστη χάρη μέσα στον κόσμο.
Είναι ένα κατόρθωμα τόσο αξιοθαύμαστο που δεν έχουμε ακόμη μπορέσει
να κατασκευάσουμε μία μηχανή που να το πλησιάζει.
Στην πραγματικότητα, έχουμε μόλις αρχίσει να ανακαλύπτουμε τις τεχνικές
που χρησιμοποιεί ο εγκέφαλος για να κάνει τους πολλούς υπολογισμούς του.
Υπάρχουν τόσο πολλά που κάνει ο εγκέφαλός μας και είναι κρυμμένα από εμάς
ώστε παίρνουμε συχνά ως δεδομένο το τι συμβαίνει εκεί πάνω.
Αλλά πώς θα ήταν αν μερικές από αυτές τις ανεπίγνωστες δεξιότητες
αφαιρούνταν από εμάς;
Πάντα μου προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι, ξέρεις,
κάθεσαι σε ένα παγκάκι κάπου παρατηρώντας απλώς τους ανθρώπους να περπατούν
και σκέφτεσαι ότι το κάνουν αυτό
τόσο αβίαστα και αδιάκοπα, αγνοώντας εντελώς αυτό το
εκπληκτικό σύστημα που διαχειρίζεται αυτή τη διαδικασία για σας.
Στην ηλικία των 19 ετών, ο Ian Waterman υπέστη
ένα σπάνιο είδος νευρικής βλάβης.
Τώρα κάθε μικροσκοπική λεπτομέρεια της κίνησης
απαιτεί έντονη συνειδητή προσπάθεια.
Έχασα τη δυνατότητα να διαχειρίζομαι το σώμα μου αυτόματα.
Αυτό το σύστημα που λειτουργεί κάπου, εδώ μέσα, το οποίο αναπτύσσουμε
όπως στεκόμαστε και σκοντάφτουμε και πέφτουμε σαν μωρά, εμ,
και αναπτύσσουμε καθώς μεγαλώνουμε... δεν υπάρχει πια.
Για τους περισσότερους ανθρώπους, αυτή η ασθένεια εμποδίζει
κάθε είδους συντονισμένη κίνηση.
Αλλά με την πάροδο του χρόνου, ο Ian έχει μάθει
να χειρίζεται το σώμα του σαν μία πολύπλοκη μαριονέτα.
Ο Ian έχει δαπανήσει χρόνια αναλύοντας την κίνηση
και εξασκούμενος πώς να εκτελεί το κάθε μικροσκοπικό τέντωμα και λύγισμα
που μπορεί να κάνει το ανθρώπινο σώμα.
Επιτυγχάνοντας μια απίστευτη νοητική εστίαση, ο Ian είναι πλέον σε θέση
να ενώσει όλα αυτά μαζί, ώστε... να επιτρέψει στον εαυτό του να περπατήσει.
Για τον Ian, το περπάτημα είναι ένας μνημειώδης θρίαμβος
επιδεξιότητας, αφοσίωσης και συγκέντρωσης.
Είναι μία σημαντική απώλεια και
μία εντυπωσιακή γνωστική προσπάθεια να αντικαταστήσει
αυτό που συμβαίνει αυτόματα σε εμάς.
Είναι μια εκπληκτική δυνατότητα που το σώμα πρέπει να διαχειριστεί μόνο του.
Δεν καταλαβαίνεις περί τίνος πρόκειται μέχρι να τη χάσεις.
Την επόμενη φορά που θα δείτε ένα άτομο να κινείται,
αφιερώστε μία στιγμή για να θαυμάσετε όχι μόνο την ομορφιά του ανθρώπινου σώματος
αλλά και τη δύναμη του μη συνειδητού εγκεφάλου
που διευθύνει την ορχήστρα.
Ο μη συνειδητός εγκέφαλός μας είναι ικανός για αξιοσημείωτα κατορθώματα.
Αλλά γιατί ένα μεγάλο μέρος αυτών που κάνουμε είναι τόσο απρόσιτο;
Για να απαντήσουμε αυτή την ερώτηση, μπορούμε να ρίξουμε μια ματιά
στο μυαλό ενός πρωταθλητή.
Αυτός είναι ο Austin Naber.
Έχει καταρρίψει παγκόσμια ρεκόρ στο στοίβαγμα κυπέλλων.
Τίποτα από αυτά που θα δείτε δεν έχει επιταχυνθεί με οποιοδήποτε τρόπο.
Austin, αυτό ήταν υπέροχο!
Πόσο καιρό προπονείσαι σε αυτό;
Εμ, 2 χρόνια και 10 μήνες.
Και πώς... προπονείσαι κάθε μέρα;
Ναι.
Πόσες ώρες;
Εμ, τουλάχιστον 3 ή 4.
Και όταν το πρωτοξεκίνησες,
πόσο γρήγορα μπορούσες να το κάνεις;
Εμ, 2 λεπτά, 2,5 λεπτά.
Για να κάνεις το ίδιο μοτίβο που μόλις έκανες;
Ναι, έναν κύκλο.
Οκ, και πόσο γρήγορα μπορείς να το κάνεις τώρα;
5 δευτερόλεπτα. 5 δευτερόλεπτα;
Ουάου, αυτό είναι μεγάλη βελτίωση.
Όταν το κάνεις αυτό, σκέφτεσαι
τι κάνεις;
Όχι ιδιαίτερα.
Απλά αφήνεις τα χέρια σου να κάνουν τη δουλειά;
Ναι.
Βλέποντας τον Austin να στοιβάζει κύπελλα, θα περίμενε κανείς
πως ο εγκέφαλός του δουλεύει υπερωρίες.
Έχοντας να συντονίσει τόσο γρήγορα αυτές τις περίπλοκες ενέργειες,
φαίνεται πως ο εγκέφαλός του πρέπει να δαπανά πολλή επιπλέον ενέργεια.
Αυτό ήταν απίστευτο!
Αλλά η πραγματικότητα δεν είναι τόσο απλή.
Για να αποκτήσουμε μια καλύτερη εικόνα για αυτό που συμβαίνει εδώ,
πρέπει να κοιτάξουμε μέσα στον εγκέφαλο.
Austin, πώς αισθάνεσαι το καπέλο σου;
Καλά.
Τα ειδικά σκουφάκια που μας φοράνε είναι εξοπλισμένα με συσκευές
για τη μέτρηση της ηλεκτροεγκεφαλογραφίας ή ΗΕΓ.
Καταγράφουν τα ηλεκτρικά σήματα από το κρανίο για να αποκαλύψουν ενδείξεις
για τη δραστηριότητα που συμβαίνει μέσα στον εγκέφαλο.
Μια αγώγιμη κρέμα εγχέεται σε διάφορα σημεία
για να ενισχύσει το σήμα.
Έτσι όλα τα φώτα στο κεφάλι σου
γίνονται πράσινα, κάτι το οποίο είναι καλό.
Υπάρχει καλή σύνδεση εκεί.
Και με τους δυο μας καλωδιωμένους, έχουμε ανοίξει ένα παράθυρο
στον ηλεκτρικό κόσμο μέσα στους εγκεφάλους μας.
Τώρα λοιπόν θα διαγωνιστούμε.
Και μπορούμε να δούμε πόση προσπάθεια χρειάζεται να καταβάλουν
οι εγκέφαλοί μας για να στοιβάξουν τα κύπελλα.
Είσαι έτοιμος ; Ναι
Έτοιμοι… πάμε!
Παρατηρώντας το ΗΕΓ, μπορούμε να δούμε πως
ο εγκέφαλός μου δουλεύει στο μέγιστο ρυθμό.
Ο συνειδητός νους μου ψάχνει ενεργά για τρόπους
ώστε να εκτελέσει καλύτερα το έργο αυτό και να καθορίσει τι πρέπει να κάνει στη συνέχεια.
Σημαίνει ότι υπάρχει έντονη ηλεκτρική δραστηριότητα
που συμβαίνει στον εγκέφαλό μου και ότι δαπανάται πολλή ενέργεια.
Αντίθετα, ο εγκέφαλος του Austin είναι ήρεμος.
Παρά την ταχύτητα και την πολυπλοκότητα αυτού που κάνει,
ο εγκέφαλός του είναι σε κατάσταση ηρεμίας σχεδόν.
Ακριβώς μετά από εσένα.
Άρα πώς μπορεί να το κάνει αυτό;
Το ταλέντο του Austin είναι αποτέλεσμα των φυσιολογικών αλλαγών στον εγκέφαλό του.
Κατά τη διάρκεια των ετών της εξάσκησής του, ένα εξειδικευμένο σύνολο συνδέσεων
σχηματίστηκε.
Έχει αποτυπώσει τη δεξιότητα του να στοιβάζει κύπελλα
στη δομή των νευρώνων του.
Αυτό επιτρέπει στον εγκέφαλο του Austin να εκτελεί αυτό το έργο
εξαιρετικά γρήγορα και αποτελεσματικά.
Καθώς μαθαίνουμε νέες δεξιότητες, αλλάζει
η δομή του εγκεφάλου μας.
Από λογισμικό (software) μετασχηματίζονται σε μέρος
του υλικού (hardware) του νου.
Σημαίνει ότι ο Austin μπορεί αυτό να το κάνει ακόμη και ...με κλειστά μάτια.
Όταν εξασκούμε νέες δεξιότητες, τδημιουργούμε νευρωνικά κυκλώματα.
Μερικοί άνθρωποι το αποκαλούν αυτό μυϊκή μνήμη,
αλλά δεν σχετίζεται σε τίποτα με τους μυς μας.
Όλες οι αλλαγές είναι ενορχηστρωμένες
στην απέραντη θάλασσα του εγκεφάλου μας.
Δεν αφορά μόνο το στοίβαγμα των κυπέλλων…
Καθώς αναπτυσσόμαστε από την παιδική ηλικία, αρχίζουμε όλοι να αποκτούμε
αυτή την καλωδίωση.
Τα πάντα, από το περπάτημα… μέχρι το δέσιμο των κορδονιών…
την πληκτρολόγηση... την ποδηλασία.
Όλες αυτές οι δεξιότητες αποτυπώνονται
στη δομή του εγκεφάλου μας,
κάνοντάς τους αυτόματους και ενεργειακά αποδοτικούς.
Παρά το τεράστιο πλήθος πληροφοριών που επεξεργάζεται,
ο ανθρώπινος εγκέφαλος χρειάζεται μόνο τόση ενέργεια
όση και μια λάμπα 60W.
Ωστόσο, υπάρχει μια συνέπεια από την καλωδίωση.
Αυτές οι δεξιότητες γίνονται κρυφές.
Γίνονται μη συνειδητές.
Δεν γνωρίζω πώς ισορροπώ σ' αυτό το ποδήλατο,
τις μικρές διορθώσεις που κάνω με το τιμόνι,
τις μικροδιορθώσεις της ισορροπίας μου.
Και αυτό ισχύει για όλες τις καινούργιες δεξιότητες που μαθαίνουμε.
Είτε είναι ποδηλασία, είτε διάβασμα, είτε πληκτρολόγηση,
είτε οδήγηση αυτοκινήτου, είτε παίξιμο πιάνου.
Χάνουμε την πρόσβαση στα εξειδικευμένα προγράμματα
που εκτελούμε.
Και αυτό μπορεί να επιφέρει ορισμένες παράδοξες συνέπειες
για τον συνειδητό νου μας.
Πάρτε για παράδειγμα το λεγόμενο αίσθημα του αυτόματου πιλότου.
Οι περισσότεροι από εμάς το έχουμε βιώσει καθώς οδηγούμε.
Οδηγείς και ξαφνικά έχεις φτάσει στα μισά της διαδρομής μέχρι το σπίτι σου
χωρίς να έχεις καθόλου μνήμη του πώς βρέθηκες εκεί.
Αυτή η αίσθηση συμβαίνει, διότι η οδήγηση γίνεται
μη συνειδητά και αυτόματα.
Οι εγκέφαλοι μπορούν να εξασκηθούν ώστε να εκτελούν σχεδόν κάθε δραστηριότητα αυτόματα.
Και κάποιες από αυτές μπορεί να φαίνονται σχεδόν εξωπραγματικές.
Μέσα από την εντατική εξάσκηση η ικανότητα του εγκεφάλου
να λειτουργεί με αυτόματο πιλότο μπορεί να χαλιναγωγηθεί ώστε
να επιτύχει μερικά ακραία κατορθώματα.
Η ελεύθερη ατομική αναρρίχηση είναι να αναρριχάσαι χωρίς
τίποτα, παρά μόνο με το σώμα σου.
Δεν υπάρχουν σχοινιά, δεν υπάρχει τίποτα να σε κρατάει
στον βράχο, παρά μόνο τα χέρια και τα πόδια σου.
Αυτός είναι ο Dean Potter.
Από την ηλικία των 12 αφιέρωσε τη ζωή του στην αναρρίχηση.
Αυτά τα χρόνια εξάσκησης έχουν καλωδιώσει αυτή την εκπληκτική δεξιότητα
στη δομή του εγκεφάλου του.
Αλλά η αληθινή πρόκληση για τον Dean είναι να επιτρέψει σε αυτές τις καλωδιωμένες δεξιότητες
να λειτουργούν χωρίς την παρέμβαση του συνειδητού.
Μία στιγμή δισταγμού ή μία απροσεξία μπορεί να καταλήξει σε πλήρη καταστροφή.
Για να μείνει ζωντανός, ο Dean πρέπει να παραδώσει
τον απόλυτο έλεγχο στον μη συνειδητό εγκέφαλό του.
Οι κορυφαίες στιγμές μου είναι όταν αφήνομαι ολοκληρωτικά
και βρίσκω τον εαυτό μου στην κορυφή του βράχου.
Είναι κάτι σαν μπλακ αουτ.
Δεν ξέρω τι συνέβη ακριβώς,
αλλά είμαι στην κορυφή του βράχου.
Όσο ο Dean αναρριχάται, βυθίζεται
σε μια κατάσταση που ονομάζεται "κατάσταση ροής".
Είναι μια μορφή εγκεφαλικής δραστηριότητας η οποία βιώνεται
από διαφορετικούς ανθρώπους, από ειδικούς στon διαλογισμό
μέχρι κορυφαίους αθλητές και επαγγελματίες μουσικούς.
Συχνά αναφέρεται ως "Η Ζώνη"
και συμβαίνει με την πλήρη εμβύθιση σε ένα έργο.
Στις καταστάσεις ροής, τα νευρωνικά κυκλώματα μπορούν να λειτουργούν
χωρίς την παρέμβαση του συνειδητού νου.
Όταν ο Dean εισέρχεται σε μια κατάσταση ροής,
λειτουργεί χωρίς περισπασμούς και χωρίς φόβο.
Η αντίληψή μου είναι οξυμένη.
Ό,τι βλέπω είναι πολύ πιο ξεκάθαρο.
Τα μόρια σκόνης στον αέρα μπροστά μου,
ανεπαίσθητοι ήχοι ή πράγματα που συμβαίνουν πολύ γρήγορα
επιβραδύνονται.
Εκείνη την ώρα, δεν σκέφτομαι συνειδητά,
βρίσκομαι σε μια κατάσταση μη συνειδητής σκέψης, όπου απλώς
κινούμαι πάνω στον βράχο.
Σταματάω να σκέφτομαι τι κάνω και απλώς το κάνω.
Όλοι νιώθουμε τρέμουλο όταν σκεφτόμαστε
όλα τα πράγματα στη ζωή.
Όλοι τριγυρνάμε εδώ και εκεί με όλο αυτό το βάρος πάνω μας,
για τα πράγματα που μας ανησυχούν ή για αυτά που ελπίζουμε, εμ,
σκέψεις που δεν έχουν πραγματικά καμία σχέση
με το πού βρισκόμαστε, και,...εμ..., για εμένα
ο κίνδυνος το μετριάζει όλο αυτό.
Ο λόγος που τα κάνω όλα αυτά δεν είναι για να αναρριχηθώ στον βράχο.
Ο λόγος που τα κάνω είναι για να φτάσω σε αυτή την κατάσταση οξυμένης αντίληψης.
Έτσι, δεν έχει σημασία το τι κάνω.
Αν μπορώ να φτάσω σε αυτή την κατάσταση , είμαι ευτυχισμένος.
Λίγους μήνες μετά από αυτή τη συνέντευξη, ο Dean έχασε τη ζωή του σε ένα ατύχημα,
κατά τη διάρκεια πτήσης με wingsuit στον Εθνικό Δρυμό Yosemite,
κάνοντας αυτό που αγαπούσε.
Τα κρυφά τμήματα του εγκεφάλου μπορούν
να πάρουν τον πλήρη έλεγχο του σώματός μας...
Είναι επίσης ικανός να διαμορφώνει τις ζωές μας με βαθύτερους τρόπους.
Ο άνθρωπος που ξεκίνησε αυτή την ανακάλυψη
προκάλεσε επανάσταση στον τρόπο με τον οποίο σκεπτόμαστε το ποιοι είμαστε.
Το όνομά του ήταν Sigmund Freud.
Το 1938, ο Freud εκδιώχθηκε
από τους Ναζί στην Αυστρία
και μετακόμισε σε αυτό εδώ το σπίτι στο Λονδίνο.
Ο Freud ήταν ένας από τους πιο επιδραστικούς διανοητές
του 20ου αιώνα, και αυτό γιατί εισήγαγε
μια νέα προσέγγιση σχετικά με το γιατί οι άνθρωποι συμπεριφέρονται όπως συμπεριφέρονται.
Το ενδιαφέρον του Freud για τον ανθρώπινο εγκέφαλο είχε ξεκινήσει
στην ιατρική σχολή της Βιέννης, όπου εξειδικεύτηκε στη νευρολογία.
Μετά την αποφοίτησή του, άνοιξε ένα ιδιωτικό ιατρείο,
όπου θεράπευε ασθενείς με ψυχολογικές διαταραχές.
Ενθουσιασμένος με ό,τι είδε, ο Freud σύντομα άρχισε να διατυπώνει
εντελώς καινούριες ιδέες για τον ασυνείδητο νου.
Ανακάλυψα κάποια σημαντικά νέα δεδομένα για το ασυνείδητο...
Μέσα από αυτά τα ευρήματα προέκυψε μία νέα επιστήμη.
Ο Freud θα γινόταν ο θεμελιωτής της ψυχανάλυσης,
μιας προσέγγισης που εστίασε στην κατανόηση
αυτού που βρίσκεται κάτω από τη συνειδητή μας αντίληψη.
Η Ruth McCall είναι ψυχαναλύτρια
με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στην εργασία του Freud.
Πριν από τον Freud, υπήρχε ελάχιστη βοήθεια.
Ο Freud ανακάλυψε μία μέθοδο με την οποία οι άνθρωποι απλώς μιλούσαν
προσπαθώντας να τους κάνει να εκφραστούν μέσα από τα λόγια τους.
Έβαζε τους ανθρώπους να ξαπλώνουν σε αυτό που ονόμαζε "ντιβάνι"
και καθόταν από πίσω τους, γιατί
όταν καταργήσεις τη βλεμματική επαφή
οι άνθρωποι σταματούν να μιλούν σε ένα άλλο πρόσωπο
και αρχίζουν να μιλούν περισσότερο στον εαυτό τους.
Και αυτό, νομίζουμε, ότι οδηγεί σε νήματα
που έχουν την άκρη τους στο ασυνείδητό μας.
Σε μια εποχή πριν τη σάρωση του εγκεφάλου
ή τις ισχυρές υπολογιστικές προσομοιώσεις,
το ντιβάνι του Freud ήταν το δικό παράθυρο
προς τον κόσμο του ασυνειδήτου.
Ο Freud έδωσε ιδιαίτερη προσοχή στις πληροφορίες
που περιλαμβάνονταν σε γλωσσικά ολισθήματα
και υπέθεσε πως όλα αυτά ήταν αποτέλεσμα
ασυνείδητων κινήτρων.
Έτσι, δίνοντας προσοχή στο τι αναδύεται πάνω από την επιφάνεια,
ο Freud ένιωθε ότι θα μπορούσε να αποκτήσει μια καλή αίσθηση
για το τι ελλόχευε κάτω από αυτήν.
Ο Freud είχε αντιληφθεί ότι κάτω από την επιφάνεια
του καθενός μας, υπάρχει μία στροβιλιζόμενη θάλασσα
κρυφών κινήτρων, ενορμήσεων και επιθυμιών.
Ο τρόπος που σκεπτόμαστε, νιώθουμε και συμπεριφερόμαστε
είναι βαθιά επηρεασμένος από το ασυνείδητο.
Ο Freud θα ήταν απλώς ένας από τους πολλούς ερευνητές
αυτού του γενναίου νέου κόσμου.
Όσο ο 20ος αιώνας προχωρούσε, πολλοί άλλοι ερευνητές άρχισαν
να σχεδιάζουν πειράματα για να φωτίσουν
τις μυστηριώδεις διεργασίες του νου.
Προσπαθούσαν να αποκαλύψουν πόσο έλεγχο
έχει πράγματι η συνείδησή μας,
αλλά αυτό που θα ανακάλυπταν
θα ήταν πιο περίεργο απ' ό,τι μπορούσε κανείς να φανταστεί.
Πάρτε για παράδειγμα ένα πείραμα που πραγματοποιήθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1960 από τον Eckhard Hess.
Ήταν ένα απλό πείραμα.
Ζήτησε από άντρες να κοιτούν φωτογραφίες γυναικείων προσώπων
και να κάνουν κρίσεις για αυτές.
Πόσο ευγενική φαίνεται;
Πόσο εγωίστρια ή ανιδιοτελής;
Πόσο φιλική ή εχθρική;
Και πόσο ελκυστική;
Φαίνεται σαν ένα αρκετά ξεκάθαρο έργο.
Αλλά όπως συμβαίνει συχνά με τα ψυχολογικά πειράματα...
υπήρχε μία παγίδα.
Εν αγνοία του συμμετέχοντα,
υπήρχε χειρισμός των πειραματικών συνθηκών.
Στις μισές φωτογραφίες, τα μάτια των γυναικών ήταν
διεσταλμένα με τεχνητό τρόπο.
Έτσι, ήταν η ίδια γυναίκα, αλλά με διαφορετικού μεγέθους κόρες οφθαλμών.
Οι διεσταλμένες κόρες είναι, μεταξύ άλλων,
ένα βιολογικό σημάδι σεξουαλικής διέγερσης.
Αυτό ήταν για να επηρεάσει δραστικά
τις επιλογές που έκαναν οι άντρες,
αλλά χωρίς αυτοί να το γνωρίζουν.
Προέκυψε πως οι άντρες βρήκαν τις γυναίκες με
διεσταλμένες κόρες πιο ελκυστικές.
Και εδώ βρίσκεται η πιο σημαντική λεπτομέρεια:
Κανένας από τους άντρες δεν παρατήρησε
ότι υπήρχε διαφορά στο μέγεθος που είχαν οι κόρες των οφθαλμών...
Επίσης, κανένας από τους άντρες δεν ήξερε πως οι διεσταλμένες κόρες
είναι βιολογικό σήμα σεξουαλικής προθυμίας.
Αλλά οι εγκέφαλοί τους γνώριζαν, και αυτό που έκαναν
ήταν να τρέχουν βαθιά καταγεγραμμένα εξελικτικά προγράμματα
που κατευθύνουν τη διεργασία λήψης αποφάσεων προς το κατάλληλο ταίρι.
Οι εγκέφαλοι των υποκειμένων αναγνώριζαν και ανέλυαν
μικροσκοπικές λεπτομέρειες στις φωτογραφίες και αντιδρούσαν σε αυτές.
Όλο αυτό συνέβαινε χωρίς
το παραμικρό ίχνος συνειδητής επίγνωσης.
Τέτοιου είδους πειράματα αποκαλύπτουν κάτι θεμελιώδες
για τον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλος.
Η δουλειά αυτού του οργάνου είναι να
συγκεντρώνει πληροφορίες από τον κόσμο
και να κατευθύνει τη συμπεριφορά σας κατάλληλα
χωρίς να έχει σημασία αν
η συνειδητή επίγνωση εμπλέκεται σε όλο αυτό ή όχι.
Και τις περισσότερες φορές δεν εμπλέκεται.
Τις περισσότερες φορές δεν έχετε επίγνωση των αποφάσεων
που λαμβάνονται για λογαριασμό σας.
Το πείραμα του Hess αποτελεί μόνο την κορυφή του παγόβουνου.
Στις μέρες μας, ερευνητές έχουν αποκαλύψει
ένα πλήθος σεναρίων στα οποία οι μη συνειδητοί εγκέφαλοί μας
παίρνουν αποφάσεις ή τροποποιούν τη συμπεριφορά μας
χωρίς εμείς να καταλάβουμε τι συμβαίνει.
Ορίστε.
Αυτά είναι μερικά από τα πιο παράξενα.
Εάν κρατάτε μια ζεστή κούπα καφέ,
θα περιγράψετε τη σχέση με τη μητέρα σας
ως πιο κοντινή συγκριτικά με το αν κρατάγατε έναν παγωμένο καφέ.
Όταν βρίσκεστε σε ένα περιβάλλον που μυρίζει άσχημα,
παίρνετε πιο αυστηρές ηθικές αποφάσεις.
Εάν τύχει να κάθεστε δίπλα
σε ένα απολυμαντικό χεριών,
αυτό μετακινεί τις πολιτικές σας πεποιθήσεις
λίγο περισσότερο προς τη συντηρητική κατεύθυνση.
Πιθανόν γιατί υπενθυμίζει στον εγκέφαλό σας
εξωτερικές απειλές.
Κάθε μέρα, επηρεαζόμαστε με αμέτρητους τρόπους
από τον κόσμο γύρω μας.
Και τα περισσότερα από αυτά συμβαίνουν εντελώς "κάτω από το ραντάρ"
της συνειδητής μας επίγνωσης.
Εντελώς κρυφά από εμάς, το ασυνείδητο μέρος του εγκεφάλου
αντιδρά συνεχώς στον εξωτερικό κόσμο
παίρνοντας αποφάσεις για λογαριασμό μας.
Επομένως, όλα αυτά μπορεί να σας κάνουν να αναρωτηθείτε:
γιατί δεν είμαστε απλώς πλάσματα χωρίς συνείδηση;
Ποιος είναι τελικά ο ρόλος της συνείδησης;
Λοιπόν, μπορούμε να έχουμε μια πρώτη απάντηση κοιτάζοντας τι συμβαίνει
όταν μας συμβαίνει κάτι απρόσμενο.
Αν και τις περισσότερες φορές ο εγκέφαλός σας λειτουργεί στον αυτόματο πιλότο,
όταν ερχόσαστε αντιμέτωποι με κάτι απρόσμενο...
ο συνειδητός νους σας καλείται να αναλάβει δράση.
Εργάζεται για να κατανοήσει εάν αυτή η καινούργια συνθήκη
είναι μία απειλή ή μία ευκαιρία.
Αυτός είναι ένας από τους ρόλους της συνείδησης...
να εκτιμήσει τι συμβαίνει... να κατανοήσει μια κατάσταση.
Όταν οι προσδοκίες σας ματαιώνονται,
η συνείδηση αναλαμβάνει δράση ώστε να διαμορφώσει
την κατάλληλη αντίδραση.
Αλλά αυτά είναι απλώς μία πτυχή της ιστορίας.
Η συνείδηση δεν αντιδρά μόνο σε απρόσμενα γεγονότα
που συμβαίνουν στον εξωτερικό κόσμο...
Παίζει επίσης ζωτικό ρόλο στην επίλυση εσωτερικών συγκρούσεων
μεταξύ των πολλών αυτόματων υποσυστημάτων του εγκεφάλου.
Για να κατανοήσω τον ρόλο που παίζει η συνείδηση,
μου αρέσει να φαντάζομαι τον εγκέφαλο ως ένα τεράστιο, αχανή οργανισμό...
Με χιλιάδες τμήματα και υποτμήματα
τα οποία συνεργάζονται, και αλληλεπιδρούν και ανταγωνίζονται.
Σκέφτομαι τη συνείδηση σαν
τον διευθύνοντα σύμβουλο μιας μεγάλης εταιρίας.
Όταν η εταιρεία είναι μικρή, δεν χρειάζεται διευθύνοντα σύμβουλο...
όταν όμως ο οργανισμός φτάσει σε ένα ικανό μέγεθος και πολυπλοκότητα,
τότε χρειάζεται κάποιον που θα υπερβεί τις καθημερινές λεπτομέρειες
και θα βλέπει τα πράγματα από μια απόσταση.
Μέσα στον εγκέφαλο, υπάρχουν χιλιάδες
αυτοματοποιημένων τμημάτων, καθένα από τα οποία πραγματοποιεί το δικό του έργο.
Κάποια τμήματα μπορεί να αλληλεπικαλύπτονται και να συνεργάζονται,
τι γίνεται όμως όταν υπάρχει σύγκρουση μεταξύ τους;
Ας πούμε ότι πεινάτε, αλλά είστε σε δίαιτα.
Ή νιώθετε νυσταγμένοι, αλλά έχετε μια σημαντική προθεσμία.
Όταν συμβαίνει αυτό, είναι ώρα να κληθεί το αφεντικό.
Στην περίπτωση μιας εσωτερικής σύγκρουσης, ο συνειδητός νους σας προσπαθεί
να κάνει το καλύτερο δυνατό και να πάρει μία εκτελεστική απόφαση.
Η συνείδηση είναι ο διαιτητής των
συγκρουόμενων κινήτρων στον εγκέφαλο.
Έχει μια μοναδικά πλεονεκτική θέση,
στην οποία κανένα άλλο τμήμα του εγκεφάλου δεν έχει πρόσβαση.
Σκεφτείτε τη συνείδηση ως τον τρόπο με τον οποίο τρισεκατομμύρια κύτταρα
βλέπουν τον εαυτό τους σαν ένα ενιαίο σύνολο.
Είναι ένας τρόπος ώστε ένα περίπλοκο σύστημα να κοιταχτεί στον καθρέπτη.
Η συνείδηση είναι μία από τις σημαντικότερες δημιουργίες
της εξέλιξης.
Επιτρέπει στον εγκέφαλο να μεσολαβεί
στο πλήθος των λειτουργιών του ασυνειδήτου.
Επιτρέπει στον εγκέφαλο να αντιδρά σε απροσδόκητα γεγονότα.
Και του επιτρέπει να δει τον εαυτό του.
Με τη δράση της ως μακροχρόνιας προγραμματίστριας
η συνείδηση μάς οδήγησε στο να γίνουμε το πιο πετυχημένο
είδος στον πλανήτη.
Αλλά, τι συμβαίνει αν η συνείδηση "σβήσει",
αν τα μη συνειδητά μέρη του εγκεφάλου μας
αναλάβουν τον πλήρη έλεγχο της συμπεριφοράς μας;
Το 1987 στο Τορόντο, ένας 23χρονος
με το όνομα Ken Parks, πήρε την απάντηση.
Το περιστατικό ξεκίνησε όταν τον πήρε ο ύπνος
μπροστά στην τηλεόρασή του.
Πήγε για ύπνο και ξύπνησε,
ίσως μία ώρα αργότερα.
Όχι. Δεν θα έπρεπε να πω ξύπνησε. Σηκώθηκε.
Έχει πολύ πολύ μεγάλη διαφορά.
Έφυγε από το σπίτι με τα κλειδιά του,
δεν κλείδωσε την πόρτα, πράγμα το οποίο συνηθίζει να κάνει,
μπήκε στο αμάξι του, οδήγησε 23 ή 24 χιλιόμετρα...
έστριψε 4 φορές δεξιά...
κατέληξε στην είσοδο του σπιτιού των πεθερικών του,
μπήκε από το υπόγειο εκεί που κοιμόντουσαν...
στραγγάλισε τον πεθερό του όχι σε σημείο θανάτου,
αλλά τον στραγγάλισε σε σημείο που έμεινε ακίνητος.
Στη συνέχεια πήγε στην κουζίνα ή...
Βρήκε ένα μακρύ μαχαίρι και μαχαίρωσε την πεθερά του, εμ,
5 ή 6 φορές και την χτύπησε με κάτι...
σε σημείο που διέλυσε το κρανίο της.
Ο Ken στη συνέχεια έφυγε από το σπίτι τους και οδήγησε περίπου ένα στενό παρακάτω,
μέχρι το αστυνομικό τμήμα.
Μπήκε μέσα, με τα χέρια του στα αίματα,
και κατευθύνθηκε σε κάποιον ο οποίος προσφέρθηκε να βοηθήσει και του είπε,
"Νομίζω ότι μόλις σκότωσα κάποιον."
Στους περισσότερους ανθρώπους, η ενοχή του Ken ήταν προφανής,
αλλά έδειχνε να μην έχει καμία ανάμνηση
για το τι είχε συμβεί ή πώς.
Ο Ken ήταν ξαπλωμένος σε ένα κρεβάτι
με τα χέρια του εντελώς δεμένα και ήταν μπερδεμένος.
Αυτός είναι ο τρόπος για να τον περιγράψεις ... εντελώς μπερδεμένος,
χαμένος, ανίκανος να καταλάβει τι είχε συμβεί,
γιατί είχε συμβεί, και ένα κομμάτι του
ήθελε να κάνει την ερώτηση, ποιος το έκανε;
Ο Ken είχε καλή σχέση με τα πεθερικά του.
Και όλοι συμφώνησαν ότι δεν είχε κάποιο κίνητρο για το έγκλημα.
H Marlys άρχισε να υποψιάζεται ότι κάτι δεν πήγαινε καλά
στον εγκέφαλο του Ken και συγκέντρωσε μία ομάδα απο ειδικούς
για να βοηθήσουν στο να γίνει κατανοητό τι ήταν αυτό.
Σύντομα άρχισαν να υποψιάζονται ότι τα γεγονότα
μπορεί να συνδέονται με τον ύπνο του Κεν.
Στην φυλακή, τον Ken επισκέφθηκε ο ειδικός στη μελέτη του ύπνου
Dr. Roger Broughton.
Τα ευρήματά του επρόκειτο να αποδειχθούν μια αποκάλυψη.
Τον καλωδίωσαν...
και παρακολούθησαν
το μοτίβο του ύπνου του την πρώτη νύχτα.
Kαι μετά, τη δεύτερη νύχτα, τον ξύπνησαν περιστασιακά για να δουν
πόσο γρήγορα θα ξανακοιμόταν.
Και μετά κατέληξαν ότι το μοτίβο του ύπνου του
ταιριάζει με αυτό ενός υπνοβάτη
που θα μπορούσε να κινηθεί ακούσια
και να κάνει συγκεκριμένες ενέργειες.
Καθώς η ομάδα ξεκίνησε να ερευνά,
διαπίστωσαν διαταραχές ύπνου κάθε είδους
στην ευρύτερη οικογένεια του Ken.
Με κανένα κίνητρο και με κανένα τρόπο να προσποιηθεί τα αποτελέσματα της μελέτης του ύπνου του,
και με τόσο εκτεταμένο οικογενειακό ιστορικό προβλημάτων ύπνου,
ο Ken απαλλάχθηκε από την κατηγορία του φόνου.
Η ετυμηγορία ήταν εντυπωσιακή.
Ήταν μια ηθική δικαίωση για τον Ken.
Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν... δεν το έκανε
αλλά δεν υπήρχε κάποιο φταίξιμο που να σχετίζεται με αυτό.
Δεν ευχόταν να συμβεί αυτό, δεν είχε τη θέληση να το κάνει,
δεν μπορούσε να κάνει τίποτα για να το σταματήσει.
Ήταν εντελώς εκτός του ελέγχου του.
Ο δικαστής έγειρε προς τα κάτω και είπε, "Κύριε Parks, είστε ελεύθερος να φύγετε."
Άνοιξε την πόρτα και βγήκε έξω μαζί μου.
Μετά τη δίκη, στον Ken συνταγογραφήθηκε φαρμακευτική αγωγή
για τη διαταραχή ύπνου του, και αποφασίστηκε ότι
δεν αποτελούσε πλέον κίνδυνο για τους ανθρώπους γύρω του.
Η υπόθεση δείχνει ότι οι άνθρωποι μπορούν να εκτελούν
ακραίες και σύνθετες συμπεριφορές
χωρίς συνειδητή επίγνωση.
Οι μη συνειδητοί εγκέφαλοί μας κατευθύνουν τη συμπεριφορά μας,
αλλά πώς οι εγκέφαλοί μας διαμορφώνονται ώστε να λειτουργούν με αυτό τον τρόπο;
Γιατί υπάρχουν διαφορές ανάμεσά μας
που κάνουν εσάς και εμένα να συμπεριφερόμαστε διαφορετικά
όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με τις ίδιες επιλογές;
Για να απαντήσουμε σε αυτό, χρειάζεται να κοιτάξουμε ένα επίπεδο πιο βαθιά
στο πώς χτίζονται οι εγκέφαλοί μας, και αυτό ξεκινάει με τα γονίδιά μας.
Τα γονίδια με τα οποία γεννηθήκατε
μπορούν να έχουν τεράστια επιρροή στη συμπεριφορά σας.
Σκεφθείτε το εξής: Σχεδόν το μισό του πληθυσμού έχει
ένα συγκεκριμένο σετ γονιδίων.
Και αν έχετε αυτά τα γονίδια, οι πιθανότητες να διαπράξετε
ένα βίαιο έγκλημα αυξάνονται κατά 882%.
Η συντριπτική πλειονότητα των φυλακισμένων έχουν αυτά τα γονίδια,
όπως και σχεδόν όλοι στην πτέρυγα των καταδικασμένων σε θάνατο.
Επομένως, δεν μπορούμε να υποθέσουμε ότι όλοι γεννιούνται
εξοπλισμένοι εξίσου σε ό,τι αφορά στα κίνητρα και τις συμπεριφορές.
Μια και το έφερε η κουβέντα, αυτό το σετ γονιδίων
ονομάζεται συνοπτικά χρωμόσωμα Υ.
Αν το έχετε, σας αποκαλούμε "αρσενικό".
Προφανώς,το φύλο σας καθορίζεται από τα γονίδιά σας
αλλά από εκεί και πέρα, το πώς το DNA σας σχετίζεται με τη συμπεριφορά σας
γίνεται λίγο πιο περίπλοκο.
Διότι παρόλο που γεννιέστε
με ένα καθορισμένο σχήμα DNA,
δεν θα έχουν όλα τα γονίδιά σας την ευκαιρία να παίξουν έναν ρόλο.
Τα γονίδια είναι μόνο ένα μέρος της ιστορίας του ποιοι γίνεστε.
Γιατί ποια από τα γονίδιά σας εκδηλώνονται, και πότε...
αυτό επηρεάζεται από λεπτομέρειες του περιβάλλοντός σας.
Έστι, η οικογένεια μέσα στην οποία γεννιέστε
και η γειτονιά και το πολιτισμικό πλαίσιο μέσα στα οποία βρίσκεστε...
όλα αυτά αλληλεπιδρούν με τα γονίδιά σας.
Και αυτό κατευθύνει τους εγκεφάλους σε
πολύ διαφορετικές πορείες στη ζωή.
Η δραστηριότητα των δισεκατομμυρίων νευρώνων μας
διαμορφώνεται από τον εσωτερικό και τον εξωτερικό κόσμο.
Τόσο οι γενετικοί μας παράγοντες όσο και το περιβάλλον συνεργάζονται
για να χτίσουν τον εγκέφαλό μας και με αυτό τον τρόπο να κατευθύνουν τη συμπεριφορά μας.
Βάλτε τον εγκέφαλο ενός βρέφους σε διαφορετικό χρόνο ή τόπο
και θα διαμορφωθεί ώστε να ταιριάζει σε αυτό το πλαίσιο.
Πολιτισμικό πλαίσιο...
Ιδέες...
Πεποιθήσεις...
Όλες αυτές οι μεταβλητές στο περιβάλλον μας
αλληλεπιδρούν με τα γονίδιά μας για να αλλάξουν από φυσικής άποψης
τη δομή των εγκεφάλων μας.
Και αυτή με τη σειρά της καθορίζει το ποιοι έχουμε την ευκαιρία να γίνουμε.
Η ελευθερία μας περιορίζεται από τον κόσμο
στον οποίο τυχαίνει να βρεθούμε.
Όταν κοιτάς τον εγκέφαλο με αυτό τον τρόπο, είναι ξεκάθαρο
ότι δεν είμαστε αυτοί που κατευθύνουμε τις ζωές μας,
τουλάχιστον όχι τόσο όσο θα θέλαμε να πιστεύουμε.
Όλα αυτά μπορεί να σας αφήσουν να αναρωτιέστε αν
ο συνειδητός νους έχει ποτέ πραγματικά τον έλεγχο.
Υπάρχει κάποια απόφαση που μπορεί να παρθεί
ανεξαρτήτως της ιστορίας σας;
Έχετε ελεύθερη βούληση οποιουδήποτε είδους;
Είναι ένα ερώτημα με το οποίο φιλόσοφοι και επιστήμονες
παλεύουν για αιώνες,
αλλά τα τελευταία λίγα χρόνια, ένας μικρός αριθμός
νευροεπιστημονικών μελετών έχει ξεκινήσει να κάνει βήματα προς τη λύση του προβλήματος.
Γενικά θεωρούμε ότι
όταν επιλέγουμε να κάνουμε κάτι
συμβαίνει κάποια δραστηριότητα στον εγκέφαλο
που σχετίζεται με αυτή τη διαδικασία επιλογής.
Ωστόσο, φαίνεται ότι τίποτα από αυτά που μπορούμε
να καταγράψουμε στην εγκεφαλική δραστηριότητα δεν δείχνει ξεκάθαρα
κάτι στον εγκέφαλο που να μπορεί να αποδοθεί σε αυτή
την επιλογή βάσει της ελεύθερης βούλησης.
Το μυστήριο της ελεύθερης βούλησης
έχει εξάψει την περιέργεια σε πολλούς νευροεπιστήμονες,
αλλά ο Alvaro και η ομάδα του ήταν οι πρώτοι που την εξερεύνησαν
χρησιμοποιώντας μία τεχνική, η οποία είναι γνωστή ως
διακρανιακή μαγνητική διέγερση (ΔΜΔ).
Η ΔΜΔ είναι στην πραγματικότητα μία μέθοδος πρόκλησης ρεύματος
σε έναν συγκεκριμένο στόχο στον φλοιό του εγκεφάλου
χωρίς να χρειαστεί εγχείριση, χωρίς να χρειαστεί να ανοίξει
το κρανίο ή το δέρμα.
Η ΔΜΔ μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να προκληθεί ακούσια κίνηση.
Αυτό θα οδηγούσε τον Alvaro να σχεδιάσει
ένα απλό πείραμα για να μελετήσει την ελεύθερη βούληση.
Αυτό που θέλουμε να κάνεις είναι
να κοιτάς στην οθόνη του υπολογιστή.
Όταν οι συμμετέχοντες έβλεπαν ένα κόκκινο φως στην οθόνη,
έπρεπε να αποφασίσουν ποιο χέρι θα κουνούσαν,
αλλά χωρίς να κάνουν την κίνηση.
Όταν το φως γινόταν κίτρινο, δέχονταν μια μικρή διέγερση από τη ΔΜΔ.
Όταν το φως γινόταν πράσινο, απλώς έπρεπε να
κουνήσουν το χέρι που είχαν επιλέξει.
Ο Alvaro ανακάλυψε ότι στοχοποιώντας
συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου με τη ΔΜΔ,
μπορούσε να κάνει τους συμμετέχοντες να αλλάξουν γνώμη.
Επομένως, τι συνέβη εκεί;
Φαίνεται ότι είχα σχεδιάσει να κουνήσω το δεξί μου,
αλλά μετά, στο τελευταίο δευτερόλεπτο, άλλαξα γνώμη.
Δεν είμαι σίγουρος γιατί.
Αυτή είναι η απόκριση της ΔΜΔ.
Βλέπεις μία μικρή παύση και μετά αυτή η στρεβλή γραμμή
είναι η εκούσια κίνηση.
Ήταν φανερό ότι η ΔΜΔ προκαλούσε
τις κινήσεις των συμμετεχόντων.
Και παρόλα αυτά πολλοί ήταν πεπεισμένοι ότι είχαν κάνει
τις επιλογές τους με τη δική τους ελεύθερη βούληση.
Τις περισσότερες φορές οι συμμετέχοντες έλεγαν,
"Εγώ το έκανα αυτό".
Κοιτάζαμε τις καταγραφές και τους λέγαμε: "Όχι. Δεν το έκανες εσύ."
Αυτοί απαντούσαν, "Ω, ναι, σίγουρα, εγώ το έκανα. Εγώ το έκανα".
Αυτό ήταν εντυπωσιακό γιατί αποδείχθηκε ότι οι συμμετέχοντες ερμήνευαν
οποιαδήποτε κίνηση ως δική τους επιλογή παρόλο που δεν ήταν.
Το πείραμα του Alvaro αποκαλύπτει πόσο καλός
είναι ο συνειδητός νους στο να λέει στον εαυτό του
ότι έχει κάνει μία ελεύθερη επιλογή...
Ακόμη και όταν δεν είχει γίνει.
Επιδείξεις σαν αυτές είναι ελκυστικές,
αλλά η αλήθεια είναι ότι η επιστήμη έχει ακόμη να καταστρώσει
ένα καθοριστικό πείραμα που αποδεικνύει ή διαψεύδει
την ύπαρξη της ελεύθερης βούλησης.
Ίσως η επιστήμη μας να είναι ακόμη πολύ νέα
για να γνωρίζει πώς να την αναζητήσει, ή ίσως να καταλήξει ότι
η ελεύθερη βούληση είναι απλά μία πλάνη.
Αλλά, αν στη πραγματικότητα δεν την έχουμε καθόλου,
τι θα σήμαινε αυτό για τις ζωές μας;
Τι κι αν δεν υπάρχει ελεύθερη βούληση;
Τι κι αν είμαστε απλώς συστήματα που κινούνται από τη μία κατάσταση στην άλλη
με έναν εντελώς προβλέψιμο τρόπο;
Μία ζωή που είναι εντελώς προβλέψιμη όπως αυτή
δεν θα είχε καμία αξία να τη ζούμε σωστά;
Αλλά τα καλά νέα είναι τα εξής: Στην πράξη,
η προβλεψιμότητα είναι αδύνατη.
Επιτρέψτε μου να σας δείξω τι εννοώ με μια απλή μπάλα πινγκ-πονγκ.
Καθώς η μπάλα μπαίνει στο κουτί,
είναι πιθανό να προβλέψεις με μεγάλη ακρίβεια
που θα προσγειωθεί.
Ωστόσο, καθώς ξεκινά να πυροδοτεί άλλες μπάλες,
τα πράγματα αρχίζουν να γίνονται πιο περίπλοκα.
Οποιοδήποτε λάθος στην αρχική πρόβλεψη, όσο μικρό και αν είναι,
μεγενθύνεται όσο οι μπάλες συγκρούονται
και αναπηδούν από τη θέση τους και πυροδοτούν άλλες μπάλες.
Σύντομα γίνεται απολύτως αδύνατο να κάνουμε
οποιαδήποτε πρόβλεψη για το πού θα καταλήξουν οι μπάλες.
Οι μπάλες δεν έχουν επιλογή για την κατεύθυνση που θα κινηθούν...
Δεν έχουν την "ελευθερία" να κινηθούν διαφορετικά...
Ακόμα και έτσι, είναι εντελώς αδύνατο να γίνει πρόβλεψη.
Οι σκέψεις σας και τα συναισθήματά σας και οι αποφάσεις σας:
Όλα αυτά ξεπροβάλλουν από τις αναρίθμητες, συνεχείς
αλληλεπιδράσεις στον εγκέφαλό σας.
Αυτό το κουτί έχει 150 μπάλες πινγκ-πονγκ,
αλλά ο εγκέφαλός σας έχει δισεκατομμύρια φορές περισσότερες αλληλεπιδράσεις
από αυτές κάθε δευτερόλεπτο.
Και αυτό δεν σταματάει ποτέ κατά τη διάρκεια της ζωής σας.
Επιπλέον, κάθε εγκέφαλος είναι ενσωματωμένος
σε έναν κόσμο από εγκεφάλους άλλων ανθρώπων.
Οι νευρώνες κάθε ανθρώπου στον πλανήτη πυροδοτούν και αλληλεπιδρούν
και επηρεάζουν ο ένας τον άλλον,
δημιουργώντας ένα σύστημα αφάνταστης πολυπλοκότητας.
Αυτό σημαίνει ότι παρόλο που οι εγκέφαλοι ακολουθούν προβλέψιμους κανόνες,
στην πράξη θα είναι πάντοτε αδύνατο να γνωρίζουμε
πού ακριβώς κατευθύνεται ο καθένας μας.
Ο συνειδητός μας νους παίζει έναν πολύ μικρότερο ρόλο στις ζωές μας
από αυτόν που κάποτε φανταζόμασταν.
Τα πάντα, από αυτά που κάνουμε μέχρι το ποιοι είμαστε
ενορχηστρώνονται από τον μη συνειδητό εγκέφαλο.
Το σύμπαν αποδείχτηκε ότι είναι μεγαλύτερο από ό,τι είχαμε φανταστεί ποτέ
ατενίζοντας τον νυχτερινό ουρανό.
Και με τον ίδιο τρόπο, το σύμπαν που υπάρχει μέσα στο κεφάλι μας
επεκτείνεται πολύ πιο μακριά από τη συνειδητή μας εμπειρία.
Σήμερα, ρίχνουμε τις πρώτες ματιές
στην απεραντοσύνη αυτού του εσωτερικού σύμπαντος.
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι το μυστηριώδες αριστούργημα της φύσης.
Είναι το πιο θαυμάσιο πράγμα
που έχουμε ανακαλύψει στο σύμπαν...
Και είμαστε εμείς οι ίδιοι.
"Ο εγκέφαλος με τον David Eagleman"
Στο επόμενο επεισόδιο του "Ο εγκέφαλος"
πρόκειται να εξερευνήσω πώς
ο εγκέφαλος παίρνει χιλιάδες αποφάσεις καθημερινά.
Από το πώς αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο...
Μπλε.
Πράσινο.
Είναι τόσο πολλά.
Γιατί χρειάζεσαι τόσο πολλές πατάτες;
Σωστά.
Το στήθος μου σφίχτηκε και μόνο στη σκέψη.
Ποιους ερωτευόμαστε...
Και θα δείξω ότι μπορούμε να μάθουμε να κάνουμε επιλογές
που μας φέρνουν πιο κοντά στο ποιοι θα θέλαμε να είμαστε.
"The brain with David Εagleman"
Ελληνικοί υπότιτλοι: Χαρά Δεληγιαννάκη, Άννα Μαρία Χαλκίδη, Έρη Λιανού, Πέτρος Ρούσσος (2020)