Υπάρχει πολύς θόρυβος σε αυτό το χειρουργείο,
αλλά θέλω να ακούσετε κάτι.
Κατά την προετοιμασία για τη νευροχειρουργική εγχείριση αυτού του ασθενούς,
οι γιατροί έχουν τοποθετήσει ηλεκτρόδια στον εγκέφαλό του
για να καταγράψουν τη δραστηριότητα.
Μέσω ενός ηχείου, μπορούμε να ακούσουμε
την πυροδότηση των μεμονωμένων νευρώνων.
Συμφώνησε να με βοηθήσει με
ένα πείραμα σχετικό με τη λήψη αποφάσεων.
Εντάξει, μπορείτε να μου πείτε τι βλέπετε,
είναι πολύ απλό.
Χωρίς να το γνωρίζει,
ο εγκέφαλός του θα αποφασίσει αν αυτό είναι ένα κουνέλι ή μία στρουθοκάμηλος.
Θα μπορούσαν να φαίνονται ίδια
Τι λέτε; Μία στρουθοκάμηλος;
Καθώς ο εγκέφαλός του καταλήγει σε μια απόφαση,
υπάρχει μια μικρή αλλαγή στον ήχο.
Είναι κρυμμένη μέσα σε αυτό το pop-pop-pop.
Αυτός είναι ο ήχος της λήψης απόφασης.
Αφουγκραζόμαστε τους μεμονωμένους νευρώνες,
να δουλεύουν σε συνεργασία με δισεκατομμύρια άλλους νευρώνες
για να καταλήξουν σε μια επιλογή.
Έτσι μοιάζει κάθε απόφαση
στην ιστορία του ανθρώπινου είδους.
Κάθε πρόταση γάμου, κάθε κήρυξη πολέμου,
κάθε άλμα της φαντασίας, κάθε αποστολή που έχουμε ξεκινήσει,
κάθε κομμάτι της ανθρώπινης μαγείας μοιάζει ακριβώς έτσι.
Οι εγκέφαλοί μας παίρνουν συνεχώς αποφάσεις.
Για ορισμένες από αυτές είμαστε ενήμεροι.
Για τις περισσότερες δεν είμαστε.
Προσδιορίζοντας αυτό που ακούμε, βλέπουμε, ή μυρίζουμε.
Αυτές είναι αποφάσεις.
Έτσι είναι να φοβόμαστε, να ερωτευόμαστε να παραδινόμαστε, να αντιστεκόμαστε.
Η λήψη αποφάσεων είναι αυτό που μας επιτρέπει
να ακολουθούμε μια πορεία στη ζωή.
Και οι επιλογές της ζωής σας σας έχουν σμιλεύσει
στο άτομο που είστε τώρα.
Ανεξάρτητα από το πόσο εύκολη φαίνεται η μέρα σας,
ο εγκέφαλός σας εργάζεται σκληρά συνεχώς…
κάνοντας επιλογές, ζυγίζοντας διαφορετικές επιλογές.
Και βρίσκεται συχνά σε κατάσταση σύγκρουσης ...
εγκλωβισμένος σε μία τεράστια σύγκρουση εξουσίας... με τον εαυτό του.
Επιτρέψτε μου να σας δείξω τι εννοώ.
Αυτή τη στιγμή, πρέπει να πάρω μια πολύ κρίσιμη απόφαση.
Παγωμένο γιαούρτι μέντας; Ή λεμονιού;
Αυτό είναι σοβαρή υπόθεση ... επειδή μου αρέσουν και τα δύο.
Μέσα στον εγκέφαλό μου, αυτή η επιλογή εξαπολύει
έναν ανεμοστρόβιλο δραστηριότητας.
Οι νευρώνες έρχονται βίαια σε επαφή μεταξύ τους.
Δημιουργούν ανταγωνιστικά δίκτυα.
Ένα είναι υπέρ της σπιρτάδας του λεμονιού,
άλλο υπέρ της φρεσκάδας της μέντας.
Όταν τελικά αποφασίζω το λεμόνι,
δεν έχω ιδέα πραγματικά γιατί το επέλεξα.
Αλλά αν μπορούσα να δω κάτω από την επιφάνεια, θα ανακάλυπτα ότι
το δίκτυο του λεμονιού πολέμησε σκληρότερα και κέρδισε,
καταπνίγοντας το δίκτυο της μέντας.
Και δεν είναι μόνο μέντα έναντι λεμονιού.
Αναρωτιέμαι αν θα φάω τελικά το γιαούρτι,
γιατί ένα μέρος μου το θέλει, αλλά
ένα άλλο μέρος μου γνωρίζει ότι αυτό παχαίνει.
Και είναι εξαιτίας αυτής της σύγκρουσης
που θυμώνουμε με τον εαυτό μας
και βρίζουμε τον εαυτό μας και καλοπιάνουμε τον εαυτό μας.
Ποιος μιλάει με ποιον ακριβώς;
Είστε εσείς, έτσι;
Αλλά είναι διαφορετικά μέρη του εαυτού σας.
Αυτοί οι αντίπαλοι είναι μαζί μας σε κάθε απόφαση που παίρνουμε.
Συνήθως επιλύονται τόσο εύκολα
που δεν έχουμε την επίγνωσή τους.
Αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις, εμφανίζονται.
Μπορούμε να νιώσουμε το τράβηγμα από τα διαφορετικά δίκτυα.
Θα σας δείξω τι εννοώ ... αν μπορέσω να βρω έναν πρόθυμο εθελοντή.
Συγνώμη, θέλετε να συμμετάσχετε σε ένα πείραμα;
Δεν το νομίζω. Εντάξει.
Με συγχωρείτε, θέλετε
να συμμετάσχετε σε ένα πείραμα;
Θα διαρκέσει μόνο 30 δευτερόλεπτα.
Λυπάμαι, έχουμε αργήσει. Εντάξει. Εντάξει.
Θα συμμετείχατε σε ένα πείραμα για 30 δευτερόλεπτα;
Εντάξει. Εντάξει, ακούστε λοιπόν τι θα κάνετε.
Απλώστε τα χέρια σας. Εντάξει.
Θα σας ζητήσω να ονομάσετε το χρώμα του μελανιού.
Εντάξει, λοιπόν τι χρώμα είναι αυτό το μελάνι;
Κόκκινο. Ωραία. Εντάξει.
Τι χρώμα έχει αυτό το μελάνι; Μπλε.
Αυτό είναι ένα πολύ εύκολο έργο.
Κόκκινο. Μπλε.
Αλλά εισάγουμε μια σύγκρουση... μεταξύ
της λέξης και του χρώματος του μελανιού και η κατάσταση αλλάζει.
Μπλε ... Κίτρινο ... Πορτοκαλί ...
Πορτοκαλί ... Μπλε ... Πράσινο ..., ω, μπλε.
Εντάξει.
Πορτοκαλί ... Πράσινο ... Μπλε ... Κόκκινο ...
Πορτοκαλί ... Μπλε ... Πράσινο ...
Έπρεπε να κλείσω τα μάτια μου!
Ναι, το είδα.
Είναι δύσκολο λόγω του ανταγωνισμού
που εξελίσσεται στον εγκέφαλο.
Ένα δίκτυο εμπλέκεται στην ονομασία των χρωμάτων,
ένα άλλο έχει πολύχρονη εκπαίδευση στην ανάγνωση λέξεων.
Κόκκινο… μπλε.
Με τα δύο δίκτυα να ανταγωνίζονται,
μπορείτε να βιώσετε άμεσα τη σύγκρουση.
Για να δώσετε τη σωστή απάντηση, θα πρέπει να καταστείλετε ενεργά
την ανάγνωση της λέξης για να ονομάσετε το χρώμα.
Υπάρχουν περιπτώσεις που τα αντίπαλα δίκτυα δεν μπορούν να συμφιλιωθούν,
και έτσι μας προσφέρουν μια ιδιαίτερη θέα.
Σε αυτό το σπάνιο υλικό, μπορούμε να δούμε μια σύγκρουση
στον εγκέφαλο να εκφράζεται στο σώμα.
Ο ψυχολόγος Matt Roser είναι ειδικός
σε μία κατάσταση γνωστή ως σύνδρομο του ξένου χεριού.
Πρόκειται για μια σπάνια παρενέργεια μιας χειρουργικής επέμβασης διαχωρισμού του εγκεφάλου
που κάποιες φορές χρησιμοποιείται για τη θεραπεία της επιληψίας.
Η χειρουργική επέμβαση διαχωρισμού του εγκεφάλου είναι η αποσύνδεση των
δύο ημισφαιρίων του εγκεφάλου,
τα δύο μισά του εγκεφάλου.
Διαχωρίζοντας τον εγκέφαλο, μπορείς να ελέγξεις καλύτερα την επιληψία.
Σε αυτή την ασθενή, έχει περαιτέρω,
ενοχλητικές συνέπειες.
Επηρεάζει όλες τις κινητικές της ικανότητες,
ειδικά την κίνηση των χεριών της.
Μπορεί να κάνει ό,τι της ζητήσει ο γιατρός με το μισό της σώμα ...
Μπορείτε να σηκώσετε τα χέρια σας στον αέρα;
Αλλά δεν έχει συνειδητό έλεγχο
του άλλου μισού.
Μπορείτε να μου κάνετε σήμα με τον αντίχειρα αυτού του χεριού;
Κάντε μου ένα σήμα με σηκωμένο τον αντίχειρα.
Δείξτε μου τον δείκτη του...
Ο δεξιός εγκέφαλός της παίρνει τον έλεγχο του αριστερού χεριού της
και παλεύει για προσοχή.
Τι συμβαίνει; Πείτε μας τι συμβαίνει.
Μπορείτε να μου δείξετε το μικρό σας δακτυλάκι;
Ωραία, εντάξει.
Μπορείτε με το μικρό σας δακτυλάκι να αγγίξετε το μέτωπό σας, παρακαλώ;
Το χέρι απλά δεν ανταποκρίνεται στις εντολές,
φαίνεται να έχει τη δική του θέληση.
Επειδή τώρα είναι σχεδόν σαν
δύο μισοί ασθενείς μέσα σε ένα σώμα.
Μπορείτε να μου δείξετε τον αντίχειρά σας;
Δείξτε μου τον αντίχειρά σας.
Για αυτή την ασθενή το σύνδρομο του ξένου χεριού
τελικά τέθηκε υπό έλεγχο.
Ναι, δεν μπορώ να το σταματήσω.
Αλλά η διαταραχή αποκαλύπτει κάτι
που συνήθως είναι κρυμμένο,
ανοίγοντάς μας ένα παράθυρο στη μάχη
που διεξάγεται μέσα στα κεφάλια μας κάθε μέρα.
Μπορείτε να μου δείξετε ... Μπορείτε να μου δείξετε τον αντίχειρά σας;
Δείξτε μου τον αντίχειρά σας.
Στην περίπτωση της λήψης αποφάσεων,
δύο μεγάλα συστήματα που συχνά έρχονται σε σύγκρουση
είναι αυτά που μπορούμε να αποκαλέσουμε συνοπτικά ως λογική και συναίσθημα.
Αυτά τα συστήματα συνεργάζονται, γι' αυτό γενικά δεν έχουμε επίγνωση ότι
περισσότερα από ένα πράγμα κατευθύνουν τις αποφάσεις μας.
Αλλά ορισμένες καταστάσεις μπορούν να τα χωρίσουν.
Ας πάρουμε για παράδειγμα το δίλημμα του βαγονέτου.
- Γεια σας. - Γεια σας.
Θα ήθελα να σας καλέσω στο περίπτερο εδώ,
θα σας δείξουμε ένα βίντεο
και απλά θα σας κάνουμε μια ερώτηση για το τι θα κάνατε
σε αυτό το σενάριο. Εντάξει.
Βλέπετε ένα βαγονέτο του οποίου τα φρένα είναι σπασμένα.
Τρέχει με μεγάλη ταχύτητα εκτός ελέγχου.
Στην πορεία του, βλέπετε τέσσερις εργαζόμενους.
Είναι πολύ μακριά για να τους προειδοποιήσετε, αλλά αν δεν κάνετε κάτι,
αντιμετωπίζουν σίγουρο θάνατο.
Τότε, βλέπετε έναν μοχλό.
Εάν τον τραβήξετε, θα εκτρέψετε το βαγονέτο σε άλλη γραμμή
και αυτοί οι τέσσερις εργαζόμενοι θα σωθούν.
Αλλά εδώ προκύπτει το εξής: ένας άλλος άνθρωπος
εργάζεται στην άλλη σιδηροδρομική γραμμή.
Εάν τραβήξετε τον μοχλό, αυτός θα πεθάνει σίγουρα.
Τραβάτε το μοχλό;
Πιθανώς τώρα.
Εντάξει, τραβήξατε τον μοχλό;
Τράβηξα τον μοχλό. Εντάξει. Εξαιρετικά.
Τώρα έρχεται το δεύτερο σενάριο.
Υπάρχει ένα ακόμα σενάριο εδώ.
Εντάξει, ωραία ... πάμε.
Αυτή τη φορά, το δίλημμα είναι ελαφρώς διαφορετικό.
Υπάρχουν πάλι τέσσερις εργαζόμενοι στην πορεία
του εκτός ελέγχου βαγονέτου.
Αλλά τώρα δεν υπάρχει μοχλός ...
Δεν υπάρχει τρόπος εκτροπής του βαγονέτου.
Αντίθετα, υπάρχει ένας μεγαλόσωμος άνθρωπος
που στέκεται δίπλα σε μια δεξαμενή νερού δίπλα στη σιδηροδρομική γραμμή.
Σπρώξτε τον κάτω, στην πορεία του βαγονέτου
και το βάρος του θα είναι αρκετό για να το σταματήσει.
Θα θυσιάσετε έναν για να σώσετε τους άλλους.
Σπρώχνετε τον άνθρωπο;
Εντάξει, σπρώξατε τον άνθρωπο;
Όχι βεβαίως!
Εντάξει, τι κάνατε στο πρώτο σενάριο;
Τραβήξατε τον μοχλό;
Τράβηξα τον μοχλό.
Επειδή ανταλλάξατε μια ζωή για τέσσερις ζωές, σωστά;
Ποια είναι η διαφορά μεταξύ των δύο σεναρίων;
Η φυσική επαφή που προκαλεί θάνατο ...
αν και μπορώ να δω πως ήταν το ίδιο πράγμα,
θα είχα το ίδιο αποτέλεσμα ...
η αίσθησή μου ήταν ... ήμουν αντίθετη σε αυτό.
Όλοι όσους ρώτησα έκαναν την ίδια επιλογή.
Θα τραβούσαν το μοχλό, αλλά δεν θα έσπρωχναν τον άνθρωπο.
- Όχι. - Εντάξει.
Είναι το ίδιο ηθικό δίλημμα και στις δύο περιπτώσεις.
Θα θυσιάζατε μια ζωή για να σώσετε τέσσερις;
Στο πρώτο σενάριο, είναι μόνο ένα μαθηματικό πρόβλημα.
Στο δεύτερο, πρέπει να έχεις
φυσική αλληλεπίδραση με τον άνθρωπο,
να τον ωθήσεις στον θάνατό του, και αυτό χρησιμοποιεί
άλλα δίκτυα στον εγκέφαλο που εμπλέκουν το συναίσθημα.
Τι συμβαίνει λοιπόν στο παρασκήνιο;
Η σύγκρουση διαδραματίζεται σε ολόκληρο τον εγκέφαλο.
Αρχικά, το λογικό σύστημα κυριαρχεί,
αλλά εισάγοντας την ιδέα να σκοτώσετε έναν άνθρωπο με τα χέρια σας
το συναισθηματικό σύστημα ενεργοποιείται, ανατρέποντας την ισορροπία.
Βρίσκεστε μεταξύ ανταγωνιστικών ενορμήσεων, με αποτέλεσμα
η απόφασή σας να μπορεί να αλλάξει εντελώς.
Το δίλημμα του βαγονέτου ρίχνει φως σε πραγματικές καταστάσεις.
Σκεφτείτε τον σύγχρονο πόλεμο.
Όταν εκτοξεύετε έναν πύραυλο μεγάλης εμβέλειας ή πιλοτάρετε ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος
ή προγραμματίζετε μια επίθεση στον κυβερνοχώρο,
αυτά μπορεί να προκαλέσουν βλάβη από απόσταση.
Τα δίκτυα της λογικής λειτουργούν,
αλλά όχι απαραίτητα τα δίκτυα του συναισθήματος.
Η αποσύνδεση μειώνει τις εσωτερικές συγκρούσεις.
Είναι περισσότερο σαν να τραβάτε τον μοχλό παρά να σπρώχνετε τον άνθρωπο.
Ένας πόλεμος είναι ευκολότερο να κηρυχθεί από απόσταση.
Αν είμαστε ικανοί να παρακάμψουμε τα συναισθηματικά μας συστήματα,
τότε γιατί τα έχουμε;
Συχνά στη νευροεπιστήμη, μαθαίνουμε περισσότερα για τον εγκέφαλο
όταν τα πράγματα πηγαίνουν στραβά.
Για δύο δεκαετίες, η Tammie Myers είχε
μια επιτυχημένη καριέρα ως μηχανικός και έναν ευτυχισμένο γάμο.
Τότε, πριν από δύο χρόνια, συνέβη ένα ατύχημα.
Εκείνο το πρωί σηκωθήκαμε και οδηγήσαμε περίπου για μια ώρα.
Από όσα μου λένε οι φίλοι μου,
μπήκαμε σε μια στροφή 90 μοιρών που δεν είχε σήμανση.
Και, εε, προσπαθήσαμε ό,τι μπορούσαμε να κάνουμε για να κρατηθούμε στη στροφή.
Η μηχανή έπεσε.
Από εκείνο το σημείο και μετά δεν θυμάμαι τίποτα.
Η Tammie ανάρρωσε από το ατύχημα,
αλλά παρέμεινε ένα πρόβλημα.
Θα χρειαστούμε τέσσερα, επειδή είναι ...
Τώρα δυσκολεύεται να πάρει ακόμα και τις πιο απλές αποφάσεις.
Εγώ δεν ... εγώ δεν ...
Εγώ δεν ... Δεν με νοιάζει.
Θα κλάψω.
Δεν θέλω να κλάψω.
Αλλά υπάρχουν τόσο πολλά πράγματα εδώ.
Υπάρχουν καλές ημέρες, υπάρχουν και κακές ημέρες ...
και δεν ξέρεις απαραίτητα τι μέρα θα είναι
όταν ξυπνάς το πρωί.
Ξέρετε, περιμένω την ημέρα που ...
Νερό, 2 φλιτζάνια.
Ξέρετε, που θα είναι φυσιολογική.
Δεν μπορώ να κάνω τίποτα ... Είναι πάρα πολλά πράγματα
για να τα επεξεργαστεί ο εγκέφαλός μου, αυτό είναι εντελώς ηλίθιο.
Η βλάβη του εγκεφάλου της Tammie βρίσκεται στον προ-μετωπιαίο φλοιό.
Τα συστήματα της λογικής και του συναισθήματός της έχουν αποσυνδεθεί.
Εξακολουθούν να λειτουργούν αλλά τα συναισθήματά της δεν
είναι πια συνδεδεμένα με τη λογική της.
Ο τραυματισμός της Tammie αποκαλύπτει ότι
ακόμα και στις πιο βασικές καταστάσεις,
τα συναισθήματα είναι απαραίτητο συστατικό για τη λήψη αποφάσεων.
Για να καταλάβουμε τη ζημιά, ο νευρολόγος της Tammie, ο Dr. Eslinger,
την έφερε εδώ στο σούπερ μάρκετ.
... να τα τακτοποιήσουμε πάνω στο ζαμπόν.
Η Tammie εξακολουθεί να βιώνει
κάποιο επίπεδο συναισθηματικής έκφρασης.
Απλά είναι πολύ στοιχειώδες
και δεν συνδέεται με το σύστημα της λογικής της.
Δεν καταλαβαίνω ποια είναι η διαφορά
όλων αυτών των πραγμάτων.
Λοιπόν, αν ξεχάσω πράγματα, θα ζητήσω από τον άντρα μου να τα πάρει, γιατί...
Ο Eslinger θέλει να δει τον τρόπο με τον οποίο η Tammie αντιμετωπίζει
τις πιο βασικές επιλογές ... τι πρέπει να αγοράσει για το δείπνο;
Λοιπόν, εδώ έχεις κάποιες επιλογές.
Πώς αποφασίζεις τι είναι αυτό που θέλεις;
Μμμμ. Απλά κοιτάζω
τα διαφορετικά πράγματα που είναι εδώ
και τις διαφορετικές τιμές,
και, εε...
Δεν θέλω μεγάλες πατάτες.
Πιθανότατα να επιλέξω μια σακούλα από, εε...
Ίσως τις χρυσές πατάτες ή ...
Προσλαμβάνει τις πληροφορίες με ακρίβεια
για αυτό που βλέπει και το γεγονός ότι υπήρχε κόστος
και υπήρχε μέγεθος και χρώμα.
Έτσι ο εγκέφαλός της επεξεργάζεται όλες τις λογικές πληροφορίες
αλλά το σύστημα των συναισθημάτων δεν μπήκε στο παιχνίδι,
για να συνδεθεί με το σύστημα της λογικής.
Είναι τόσο πολλές.
Γιατί χρειάζονται τόσο πολλές πατάτες;
Σωστά.
Σφίγγεται ο θώρακάς μου, να σκέφτομαι όλα αυτά.
Λοιπόν, γιατί συμβαίνει αυτό;
Γιατί είναι άγχος, είναι μια απόφαση
είναι, μμμ ... υπάρχουν πολλά πράγματα εδώ.
Η Tammie γρήγορα κατακλύστηκε από πληροφορίες
τις οποίες δεν μπορούσε να βάλει σε προτεραιότητα
Η πορεία που ακολούθησε η σκέψη της ήταν:
Λοιπόν, ας πάρω αυτό εδώ και ας φύγω από δω.
Δεν μπορώ να επεξεργαστώ τις πληροφορίες.
Είναι πάρα πολλές.
Τώρα, συνέβαινε αυτό πριν το ατύχημα;
Όχι, όχι. Ήμουν μηχανικός.
Μπορούσα να κάνω τα πάντα, αλλά τώρα δεν μπορώ,
δεν μπορώ να διαλέξω ζαμπόν, πόσo μάλλον.. να πάρω 10 αποφάσεις
στη δουλειά εντός της επόμενης ώρας.
10 αποφάσεις ίσως σε μία βδομάδα.
Η κατάσταση αγχώνει την Tammie
αλλά δεν μπορεί να κάνει τον εαυτό της να ενδιαφερθεί για τις επιλογές της.
Για να πάρει μια απόφαση, πρέπει με κάποιο τρόπο
να ιεραρχήσει μία επιλογή ως πιο σημαντική από την άλλη.
Είναι ένα πλήθος πληροφοριών για να επεξεργαστώ.
Έτσι έχουν τα πράγματα.
Και αυτό μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνο
με τη βοήθεια των συναισθημάτων.
Είναι πληροφορίες που πρέπει να βάλεις
στο κεφάλι σου, υποθέτω...
Το λογικό σύστημα του εγκεφάλου είναι ακόμη πολύ ισχυρό
και δεν θέλουμε να το εξαναγκάσουμε να πατήσει πάνω στο συναισθηματικό σύστημα.
Συνεπώς, ένα από τα πράγματα που κάνουμε κάθε μέρα
είναι ότι ξεφορτωνόμαστε πράγματα που δεν είναι τόσο σημαντικά.
Και μερικές φορές είναι τα συναισθήματά μας που
μας βοηθούν να κάνουμε αυτό τον διαχωρισμό.
Με το να έχουμε αυτό το λογικό εγκεφαλικό σύστημα να ασχολείται με τη διαδικασία,
ίσως να μπορούμε να ανακαλύψουμε
τουλάχιστον με μερικούς τρόπους να επανασυνδέουμε αυτά τα δύο.
Εγώ... εγώ... απλά κάθομαι...
δεν ξέρω τι θα συμβεί την επόμενη μέρα...
θα είμαι καλύτερα, θα είμαι χειρότερα;
Ναι.
Είναι σαν τα κομμάτια του παζλ
να συναρμολογούνται με μία σταδιακή διαδικασία,
αλλά είναι πολύ αργή διαδικασία... τουλάχιστον
σε σχέση με αυτό που θα αποδεχόταν ο παλιός μου εαυτός.
Η ιστορία της Tammie μας δείχνει πόσο σημαντικά
είναι τα συναισθήματα στη λήψη αποφάσεων.
Αλλά εδώ είναι το θέμα.
Τα συναισθήματα δεν συμβαίνουν έτσι απλά μέσα στον εγκέφαλο.
Τα συναισθηματικά μας συστήματα αλληλεπιδρούν με την υπόλοιπη φυσιολογία μας.
Όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με επιλογές, οι μύες μας σφίγγονται ανεπαίσθητα,
τα ορμονικά μας επίπεδα παρουσιάζουν διακυμάνσεις.
Αυτές είναι αυτόματες, σωματικές αντιδράσεις... ένστικτα.
Και τα χρειαζόμαστε.
Προσπαθώ να αποφασίσω τι είδος σούπας θέλω,
αλλά είναι μια πραγματικά δύσκολη επιλογή.
Υπάρχουν τόσα πολλά στοιχεία για να υπολογίσει ο εγκέφαλός μου.
Είναι οι θερμίδες και η τιμή και η γεύση και το αλάτι και η συσκευασία.
Υπάρχουν ένα εκατομμύριο λεπτομέρειες εδώ,
και θα παραλύσω όλη μέρα
κάτω από αυτό το βουνό δεδομένων, επομένως αυτό που πραγματικά χρειάζομαι
είναι κάποιο είδος σύνοψης, μια γρήγορη ανάγνωση,
και αυτό είναι που μου δίνει η φυσιολογική κατάσταση του σώματός μου.
Μου επιτρέπει να θέσω μια τιμή σε αυτή την επιλογή
και μια τιμή στην άλλη επιλογή
και αυτό είναι που με καθιστά ικανό να πάρω την απόφαση.
Ο διάλογος αυτός ανάμεσα στο σώμα και τον εγκέφαλο δεν σταματά ποτέ.
Αλλά έρχεται φανερά στο προσκήνιο
όταν είμαστε αγχωμένοι ή σε κίνδυνο.
Πάρτε για παράδειγμα αυτή την κατάσταση.
Προτού σκεφτώ με τη λογική αναφορικά με το τι συμβαίνει,
αντιδρώ σωματικά.
Οι ιδρωτοποιοί αδένες μου ανοίγουν...
Οι καρδιακοί παλμοί μου αυξάνονται...
Οι κόρες των ματιών μου διαστέλλονται.
Το σώμα μου φωνάζει ένα απλό μήνυμα...
"Βγάλε με από δω!"
Κάθε μέρα, βιώνουμε συναισθηματικές καταστάσεις σαν αυτή
όμως επειδή είναι κατά κύριο λόγο διακριτικές και ασυνείδητες
τυπικά δεν είμαστε ενήμεροι για αυτές.
Ωστόσο, φαίνεται πως αυτές οι καταστάσεις είναι κρίσιμες για την καθοδήγηση
όλων των αποφάσεων στη ζωή μας.
Οι περισσότεροι από εμάς τείνουμε να μην εμπιστευόμαστε αποφάσεις που βασίζονται σε συναισθήματα,
σε αντίθεση με τις διανοητικές αποφάσεις.
Συνεπώς, μπορεί να μας προκαλέσει έκπληξη το να μάθουμε
πόση ενόραση μπορεί να μας δώσουν τα συναισθήματά μας.
Ο Richard Tunney είναι πειραματικός ψυχολόγος.
Μελετά τη δημιουργία των ασυνείδητων αποφάσεων.
Απλά θα συνδέσω αυτά τα ηλεκτρόδια...
Διεξάγει ένα πείραμα γνωστό ως Δοκιμασία Τζόγου της Αϊόβα.
Θα ήθελα να κρατήσεις τα χέρια σου ακίνητα
γιατί αυτό θα επηρεάσει τις μετρήσεις που παίρνουμε.
Μία εθελόντρια τραβά μία κάρτα από μία από 4 στοίβες.
Κάθε φορά που τραβά μία κάρτα,
κερδίζει ένα χρηματικό ποσό και χάνει ένα άλλο.
Αποστολή της είναι να κερδίσει όσο περισσότερα μπορεί.
Όσo παίζει, είναι συνδεδεμένη σε ένα μηχάνημα
που μοιάζει με ανιχνευτή ψεύδους.
Καταγράφει τις μικροσκοπικές αλλαγές στους ιδρωτοποιούς αδένες του δέρματός της.
Αυτό που δεν γνωρίζει είναι ότι
οι στοίβες δεν είναι τυχαίες αλλά πειραγμένες.
Αν συνεχίσει να επιλέγει από τις στοίβες Α και C,
θα καταλήξει με τα περισσότερα χρήματα.
Το ερώτημα είναι, πόσος χρόνος θα περάσει μέχρι να το καταλάβει αυτό;
Ο συμμετέχων του πειράματος θα δοκιμάσει τις στοίβες
σε πρώτη φάση και θα διαλέγει από όλες τις 4 στοίβες,
αλλά στην πραγματικότητα δεν ξεκινά να διαλέγει από τις "καλές" στοίβες
συνειδητά μέχρι να έχει φτάσει στον αριθμό των 20-30 καρτών.
Αλλά εδώ είναι το θέμα: Η οθόνη υποδεικνύει ότι
οι εθελοντές καταλαβαίνουν ποιες στοίβες
είναι "καλές" και "κακές" πολύ νωρίτερα.
Ύστερα από μόλις 10 προσπάθειες, υπάρχει μία ένδειξη δραστηριότητας...
ένα προειδοποιητικό σήμα... κάθε φορά που φτάνει τις κακές στοίβες.
Εκείνη δεν το συνειδητοποιεί, αλλά αυτό είναι μόνο η αρχή
μιας διαίσθησης... μιας αντίληψης που το σώμα της καταγράφει
πριν τον συνειδητό νου της.
Αυτό που βλέπουμε εδώ είναι ότι παρατηρούμε κάποια
φυσιολογική αντίδραση που προηγείται της λήψης της απόφασης.
Η κορυφή εδώ συνεπώς προβλέπει την επιλογή
που θα κάνει η συμμετέχουσα.
Όσο η διαίσθησή της γίνεται ισχυρότερη, υιοθετεί τη λογική
σε σχέση με τα σήματα που της δίνει το σώμα της...
από ποιες στοίβες να τραβήξει και ποιες να αποφύγει.
Οκ, Έλενα, μπορώ να σε σταματήσω για μια στιγμή
και να σε ρωτήσω, αν έπρεπε να διαλέξεις
οποιαδήποτε από τις 4 στοίβες για το υπόλοιπο του πειράματος,
ποια θα διάλεγες;
Νομίζω ότι θα διάλεγα τη στοίβα C.
Οκ. Ωραία, συνέχισε.
Μπορεί να μοιάζει ως ένα λογικό συμπέρασμα,
αλλά είναι θεμελιωμένο πάνω σε σωματικά ερεθίσματα.
Το σώμα και ο εγκέφαλος είναι εντελώς αναπόσπαστα το ένα από το άλλο.
Είναι όλα μέρη του ίδιου συστήματος.
Αν η φυσιολογία παίζει πάντοτε κάποιο ρόλο
στη λήψη των αποφάσεών μας, τι σημαίνει αυτό για εμάς;
Δρούμε ποτέ με έναν αμιγώς λογικό τρόπο,
ή αυτό είναι μία πλάνη την οποία έχουμε αποδεχτεί;
Λοιπόν, σκεφτείτε αυτό.
Αν ποτέ βρεθείτε μπροστά σε ένα συμβούλιο αναστολών, ρίξτε μια ματιά στο ρολόι.
Όλοι θα είχαμε την ελπίδα ότι η δικαιοσύνη είναι αμερόληπτη,
όμως οι μελέτες διαφωνούν, με ένα τρόπο που μπορεί να σας ξαφνιάσει.
Δύο άνθρωποι εμφανίζονται για ακρόαση για αποφυλάκιση υπό όρους την ίδια μέρα αλλά με 3 ώρες διαφορά.
Διέπραξαν το ίδιο αδίκημα
και εξέτισαν την ίδια ποινή.
Επομένως, τι αποφασίζει ο δικαστής;
Τώρα, ας δούμε τι συνέβη.
Ο πρώτος κρατούμενος αποφυλακίστηκε υπό όρους
αλλά ο δεύτερος όχι. Γιατί;
Δεδομένου ότι το έγκλημα ήταν το ίδιο,
τι επηρέασε την απόφαση;
Ήταν φυλετικοί λόγοι; Ηλικία; Εμφάνιση;
Λοιπόν, μία μελέτη ανέλυσε
χίλιες αποφάσεις από διαφορετικούς δικαστές
και βρήκαν ότι δεν επιδρούσαν αυτοί οι παράγοντες.
Επρόκειτο για το εξής.
Σύμφωνα με την έρευνα, οι κρατούμενοι ήταν
3 φορές πιθανότερο να αποφυλακιστούν αμέσως μετά το γεύμα...
όταν τα μέλη της επιτροπής ήταν χορτάτα...
συγκριτικά με πριν το γεύμα, οπότε πεινούσαν.
Το να πρέπει να λαμβάνεις αποφάσεις όλο το πρωί είναι διανοητικά απαιτητικό,
και οι δικαστές υπέφεραν από
αυτό που είναι γνωστό ως "απομείωση του εγώ".
Οι εγκέφαλοί τους είχαν έλλειψη ενέργειας
και αυτό ειδικά επηρεάζει τον προμετωπιαίο φλοιό,
ο οποίος εμπλέκεται στη λήψη αποφάσεων.
Παραδοσιακά, υποθέτουμε ότι
οι άνθρωποι λαμβάνουν λογικές αποφάσεις.
Δέχονται πληροφορίες, τις επεξεργάζονται,
και καταλήγουν στην καλύτερη απάντηση.
Όμως οι αληθινοί άνθρωποι... ακόμα και οι δικαστές...
δεν λειτουργούν με αυτό τον τρόπο... είναι βιολογικά όντα.
Το σύστημα δικαιοσύνης βασίζεται στην παραδοχή ότι είναι λογικό και ισορροπημένο,
επομένως είναι ανησυχητική η σκέψη ότι θα μπορούσε να πέσει θύμα πειρατείας
από τη βασική χημεία του σώματός μας.
Ακόμη και οι δικαστές μπορούν να φυλακιστούν από τη βιολογία τους.
Η ίδια ιστορία ισχύει και για μερικές άλλες σημαντικές επιλογές ζωής,
όπου οι αποφάσεις που παίρνουμε
δεν είναι απαραιτήτως συνειδητές.
Αντιθέτως, κατευθυνόμαστε από κρυφές βιολογικές δυνάμεις.
Ο εξελικτικός ψυχολόγος Geoffrey Miller έχει βρει
έναν ενδιαφέροντα τρόπο να το δείξει αυτό.
Η ομάδα του στρατολόγησε 18 κοπέλες στο Νέο Μεξικό που χορεύουν ερωτικά
και τους ζήτησε να καταγράφουν τα κέρδη τους για 3 μήνες.
Γνωρίζουμε ότι τα κέρδη των χορευτριών έχουν μεγάλες διακυμάνσεις.
Κάποιες νύχτες κερδίζουν 800 δολλάρια,
άλλες νύχτες μπορεί να κερδίσουν μόνο 150.
Εχμ, και είναι ιδιαίτερα ενήμερες για το πόσα κερδίζουν.
Επομένως έμοιαζε ένα ιδανικό σενάριο
να μπορέσουμε να τις ρωτήσουμε πόσα χρήματα
έχεις κερδίσει από νύχτα σε νύχτα, από βάρδια σε βάρδια,
και να μπορέσουμε να συσχετίσουμε αυτό με
το σημείο του έμμηνου κύκλου όπου βρίσκονται οι χορεύτριες.
Ο Miller ήθελε να μάθει αν μια γυναίκα γίνεται
πιο ελκυστική σε έναν άνδρα όταν έχει ωορρηξία.
Σε αυτό το σημείο του κύκλου της, όταν είναι πιο γόνιμη,
ένα κύμα της ορμόνης οιστρογόνο κάνει το δέρμα της πιο απαλό,
τα χαρακτηριστικά της πιο συμμετρικά,
και την αναλογία γοφού-μέσης μεγαλύτερη.
Οι αλλαγές είναι αμυδρές, αλλά οι εγκέφαλοι των ανδρών
συλλέγουν αυτά τα στοιχεία μη συνειδητά.
Τα ευρήματα ήταν εκπληκτικά ισχυρά.
Όταν οι γυναίκες έχουν ωορρηξία, κερδίζουν περίπου
τα διπλάσια απ' όσα κερδίζουν
όταν είναι σε έμμηνο ρύση.
Αλλά κέρδιζαν επίσης πολύ παραπάνω απ' όσο πριν την έμμηνο ρήση.
Οπότε το πραγματικό σχήμα είναι... αν έχεις ωορρηξία,
είσαι πολύ πιο ελκυστική στους άντρες.
Κερδίζεις μεγαλύτερα φιλοδωρήματα,
σε ξανακαλούν για περισσότερους χορούς,
και σκεφτήκαμε ότι αυτός είναι ένας έξυπνος τρόπος
να ποσοτικοποιήσουμε τη γυναικεία ελκυστικότητα προς τους άνδρες.
Οι κρυφές βιολογικές ενορμήσεις σου
σε βοηθούν να επιλέξεις σύντροφο.
Αλλά τι σε κάνει να επιλέγεις να παραμείνεις με έναν σύντροφο;
Έχει να κάνει με τις αξίες και την ηθική σου, σωστά;
Στην πραγματικότητα, οι ορμόνες σου επιτελούν
μεγάλο μέρος της λήψης αποφάσεων.
Μια από τις ορμόνες είναι αυτή.
Ονομάζεται ωκυτοκίνη.
Μερικές φορές αποκαλείται ως η ορμόνη της αγάπης,
η ωκυτοκίνη ενισχύει τους δεσμούς που νιώθουμε
όταν βρισκόμαστε σε μία σχέση.
Σε μια πρόσφατη μελέτη, ετεροφυλόφιλοι άνδρες που ήταν ερωτευμένοι
έλαβαν μια δόση ωκυτοκίνης.
Στη συνέχεια τους ζητήθηκε να αξιολογήσουν
την ελκυστικότητα διαφορετικών γυναικών.
Οι άνδρες στους οποίους δόθηκε ωκυτοκίνη
βρήκαν τις συντρόφους τους πιο ελκυστικές
αλλά όχι άλλες γυναίκες.
Για την ακρίβεια, με τις άλλες γυναίκες, κράτησαν
μια ελαφρώς μεγαλύτερη σωματική απόσταση.
Αρα, μια ελκυστική γυναίκα μπαίνει στο μπαρ.
Πολλοί άνδρες αντιλαμβάνονται την άφιξή της.
Αλλά όχι αυτός ο τύπος... αυτός είναι ερωτευμένος με τη σύντροφό του...
και γεμάτος ωκυτοκίνη, η προσοχή του δεν περιπλανιέται.
Από μια εξελικτική οπτική, θα περιμένατε ίσως
ότι δεν θα θέλατε τη μονογαμία.
Θέλετε να έχετε όσο περισσότερους απογόνους γίνεται.
Επομένως, γιατί έχουμε χημικά στον εγκέφαλο που ενισχύουν τους δεσμούς;
Λοιπόν, για την επιβίωση των παιδιών,
το να έχουν δύο γονείς κοντά τους είναι καλύτερο από το να έχουν έναν.
Είναι τόσο σημαντικό, που οι εγκέφαλοί μας
λαμβάνουν αυτή την απόφαση για εμάς.
Για την ακρίβεια, τα ευρήματα δείχνουν
ότι μερικές από τις πιο περίπλοκες αποφάσεις μας...
αυτές που αρεσκόμαστε να σκεφτόμαστε ως προσεκτικά σχεδιασμένες...
είναι προγραμματισμένες... επηρεασμένες από το DNA μας...
Σχεδόν καθόλου επιλογές.
Αν νιώσετε έστω και ελάχιστα άβολα,
απλά ζουλήξτε το διακόπτη που βρίσκεται στο χέρι σας
και θα σταματήσουμε και θα σας βγάλουμε έξω.
Ο Read Μontague χρησιμοποιεί τη νευροεπιστήμη για να αναλύσει...
και να προβλέψει... νοητικά σχήματα των ψηφοφόρων.
Φαίνεται πως η πολιτική ιδεολογία έχει ισχυρές
βιολογικές βάσεις τις οποίες είναι δυνατό
να κληρονομήσετε από τους γονείς σας.
Ο Μontague έχει βρει μία σύνδεση ανάμεσα στις πολιτικές πεποιθήσεις κάποιου
και σε μία βασική αντίδραση: την αηδία.
Βάζει τους εθελοντές σε έναν μαγνητικό τομογράφο
όπου κοιτούν μία σειρά εικόνων.
Τους δείχνω κάποιον να κρατάει
ένα μαχαίρι στο λαιμό ενός άλλου,
ερέθισμα σωματικής απειλής, ένα νεκρό πτώμα.
Κάτι που ήταν αηδιαστικό, όπως μύγες σε μια σαλάτα
ή κάτι σαν κι αυτό.
Αυτά τα πράγματα προκαλούν αντιδράσεις στο νευρικό σας σύστημα
και καταγράφουμε την εγκεφαλική τους δραστηριότητα.
Μετά τους ρωτάμε... και δεν συμφωνούν όλοι... τους ρωτάμε,
"Ε, έχουμε και ένα άλλο πείραμα στο οποίο θα θέλαμε να συμμετάσχεις,"
και μπαίνουν σε έναν θάλαμο και απαντούν
σε μία έρευνα πολιτικής ιδεολογίας.
Τι πιστεύεις για τον έλεγχο των όπλων, για τις εκτρώσεις,
για το σεξ πριν τον γάμο, πράγματα σαν κι αυτά.
Τα πορίσματα του Μontague είναι εντυπωσιακά.
Όσο μεγαλύτερη η αντίδραση αηδίας στον εγκέφαλο,
τόσο πιο συντηρητικό πιθανώς να είναι το άτομο.
Μια μικρότερη αντίδραση συσχετίζεται με ένα περισσότερο προοδευτικό προφίλ.
Η σύνδεση ανάμεσα στη νευρική σας απόκριση
και τις πολιτικές σας προτιμήσεις δεν είναι συνειδητή,
αλλά είναι ισχυρή.
Πιστεύω ότι αν ρωτήσετε 9 στους 10 ανθρώπους στον δρόμο,
πώς αποφασίσατε να ψηφίσετε τον υποψήφιο x,
θα σας έβγαζαν ένα μακρύ λόγο σχετικά
με το τι έλαβαν υπόψη τους,
τα θέματα που υποστήριξε ο υποψήφιος x,
ποια είναι η δική σας στάση απέναντι σ' αυτά τα θέματα
και πώς εκείνο το άτομο τα εκπροσώπησε,
αλλά αυτό είναι μόνο η μισή αλήθεια.
Το σοκαριστικό κομμάτι είναι ότι η απάντησή σας
σε μία και μόνο αηδιαστική εικόνα μπορεί να προβλέψει το σκορ σας στο τεστ
με 95% ακρίβεια.
Αυτού του είδους η πρόβλεψη είναι περίεργη.
Σου δείχνω μια αηδιαστική εικόνα, ξέρω
πώς θα ψηφίσεις το 2016.
Μπορεί να βελτιώσουμε τις πολιτικές μας πεποιθήσεις.
ίσως γίνουν πιο εκλεπτυσμένες,
αλλά η απόφαση για τη βασική μας πεποίθηση... αυτή έχει ήδη παρθεί.
Μέχρι στιγμής εξετάζαμε αποφάσεις στο εδώ και στο τώρα.
Τι σούπα θέλω;
Να τραβήξω το μοχλό;
Ποιον να ψηφίσω;
Πορτοκαλί. Πράσινο.
Αλλά υπάρχει κι άλλη μία οπτική
στην ιστορία των αποφάσεων...
οι προβλέψεις για το μέλλον.
Πρέπει να ζυγίσουμε διαφορετικές επιλογές
και να μαντέψουμε πώς μπορεί να εξελιχθούν τα πράγματα
σε μία χρονική στιγμή που δεν υφίσταται ακόμη.
Πώς ο εγκέφαλος σας καταφέρνει αυτό το κόλπο;
Έχω μία ώρα ελεύθερου χρόνου σήμερα
και προσπαθώ να αποφασίσω τι να κάνω.
Γνωρίζω ότι πρέπει να πάω στο σούπερ μάρκετ·
από την άλλη μεριά, πρέπει να πάω σε ένα καφέ
να δουλέψω πάνω σε μια αίτηση που πρέπει να υποβάλω,
και θα ήθελα να καταφέρω να παίξω με τον γιο μου στο πάρκο σήμερα.
Πώς λοιπόν θα αποφασίσω;
Λοιπόν, ιδανικά, θα ήθελα να είμαι σε θέση να γνωρίζω
πώς θα έμοιαζε καθένα από αυτά τα πιθανά μέλλοντα,
αλλά δεν μπορώ να ταξιδέψω στον χρόνο.
Ή μήπως μπορώ;
Μπορεί να ακούγεται σαν πλοκή ταινίας, αλλά δεν θα ήταν σπουδαίο
εάν μπορούσαμε να παίρνουμε αποφάσεις κοιτάζοντας από το μέλλον προς τα πίσω;
Λοιπόν, αυτό ακριβώς είναι που ο εγκέφαλός μας
προσπαθεί να κάνει διαρκώς,
να τρέχει προσομοιώσεις του μέλλοντος
και να αποδίδει σε καθεμία απ' αυτές μία διαφορετική αξία.
Φανταστείτε τις αξιολογήσεις σαν τιμές των νευρώνων
οι οποίες μας λένε πόσο νομίζουμε ότι θα αξίζει κάτι.
Επομένως το να πάω για ψώνια θα προσθέσει τροφή στο ψυγείο μου.
Ας πούμε ότι αυτό αξίζει 10 μονάδες για εμένα.
Το να γράψω την αίτηση για ένα πρόγραμμα θα χρηματοδοτήσει το εργαστήριό μου, αλλά είναι δύσκολο.
Ας πούμε ότι αυτό είναι 25 μονάδες.
Απολαμβάνω να περνώ χρόνο με τον γιο μου στο πάρκο,
οπότε ας πούμε ότι αυτό είναι 50 μονάδες.
Τώρα, εδώ είναι η ουσία... Αυτές οι τιμές μπορεί να αλλάξουν με την πάροδο του χρόνου.
Αν φτάσουμε εκεί και συναντήσουμε φίλους,
και είναι καλύτερα απ' ό,τι περιμέναμε, αυτό ανεβάζει την τιμή
για την επόμενη φορά.
Αν φτάσουμε εκεί και οι κούνιες έχουν σπάσει και βρέχει,
αυτό χαμηλώνει την τιμή μου για την επόμενη φορά.
Και αυτό είναι σημαντικό.
Αυτό είναι που μας επιτρέπει να δίνουμε προτεραιότητες
στο πώς παίρνουμε τις αποφάσεις μας βάσει των καλύτερων
προβλέψεων του εγκεφάλου για το μέλλον.
Και φαίνεται ότι υπάρχει ένα μικροσκοπικό, αρχαίο σύστημα στον εγκέφαλο
του οποίου όλη η δουλειά είναι να επικαιροποιεί
τις εκτιμήσεις μας για τον κόσμο.
Μιλάω για το σύστημα της ντοπαμίνης.
Η χημική ουσία ντοπαμίνη τυπικά ακολουθεί έναν σταθερό ρυθμό απελευθέρωσης,
αλλά όταν κάτι αποδεικνύεται καλύτερο απ' ό,τι περιμέναμε,
συμβαίνει μία έκρηξη ντοπαμίνης.
Αυτό λέει σε άλλα μέρη του εγκεφάλου
ότι πρέπει να αυξήσουν την αξία αυτής της επιλογής.
Όταν κάτι είναι χειρότερο απ' ό,τι περιμέναμε,
η ντοπαμίνη πέφτει και η αξία μειώνεται.
Στους περισσότερους από εμάς, αυτό το σύστημα δουλεύει αρκετά καλά,
αλλά βρίσκεται σε μια λεπτή ισορροπία.
Πάρα πολλή ντοπαμίνη, και αυτός ο βρόγχος θετικής ανατροφοδότησης
βγαίνει εκτός ελέγχου.
Αυτή είναι η ρίζα του εθισμού.
Η νευροψυχίατρος Valerie Voon μελετά την εθιστική συμπεριφορά.
Ενδιαφέρεται για τους ασθενείς με τη νόσο Πάρκινσον.
Παράγουν λιγότερη ντοπαμίνη απ' ό,τι είναι φυσιολογικό
και έτσι συνήθως λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή
για να αυξήσουν το επίπεδό της.
Αυτό που συμβαίνει με την αγωγή ντοπαμίνης
που λαμβάνει ο ασθενής με τη νόσο Πάρκινσον
είναι ότι μπορεί ενδεχομένως να αποκτήσει λαθραία τον έλεγχο του συστήματος.
Ασθενείς οι οποίοι προηγουμένως ήταν μετριοπαθείς στη συμπεριφορά τους
ξαφνικά αναπτύσσουν εθισμούς
στον τζόγο ή το φαγητό ή το σεξ.
Αυτά τα φάρμακα που διεγείρουν την ντοπαμίνη υπερδιεγείρουν
τις περιοχές που συμμετέχουν στην ανταμοιβή και τα κίνητρα.
Βλέπεις το σήμα και η προσδοκία σου για ανταμοιβή
γίνεται ακόμη μεγαλύτερη από ό,τι θα έπρεπε.
Όταν τους σταματήσεις τη φαρμακευτική αγωγή, εκείνοι πάντα
μένουν κάπως άναυδοι σχετικά με το πώς κατέληξαν
να συμπεριφέρονται με αυτόν τον τρόπο.
Εφόσον δεν πάει κάτι στραβά
με το σύστημα της ντοπαμίνης μας, θα πρέπει να είναι απλό
για εμάς να ελέγξουμε τις παρορμήσεις μας, σωστά;
Μην είστε τόσο σίγουροι.
Σκεφτείτε την κατάρρευση των δανείων χαμηλής εξασφάλισης που συνέβη το 2007.
Ανάμεσα σε τραπεζίτες που κυνηγούσαν ένα γρήγορο κέρδος,
και δανειολήπτες που κυνηγούσαν τα σπίτια των ονείρων τους
μετατράπηκε σε μια καταιγίδα από καταστροφικές αποφάσεις.
Ως νευροεπιστήμονας, αυτό που με συναρπάζει είναι πως
καθένας που ενεπλάκη έδωσε λιγότερη βαρύτητα στις μελλοντικές συνέπειες
και αντ' αυτού παρασύρθηκαν από αυτό που ήταν ακριβώς μπροστά τους.
Τα πολύ χαμηλά επιτόκια κούμπωσαν ακριβώς πάνω
στο κύκλωμα του το-θέλω-τώρα.
Η ιδέα είναι "πάρε αυτό το σπίτι τώρα."
"Ζήσε καλύτερα απ' ό,τι νόμιζες ότι μπορείς."
Κάποια στιγμή στο μέλλον, τα επιτόκια θα ανέβουν,
αλλά αυτό είναι πολύ μακριά.
Καθώς είναι τόσο δύσκολο να αντισταθείς στην έλξη του τώρα,
η παγκόσμια οικονομία σχεδόν πάτωσε.
Η παρούσα στιγμή είναι μια πλούσια πολυαισθητηριακή εμπειρία
η οποία με χτυπάει τώρα που μιλάμε, αλλά το μέλλον, αυτό είναι απλώς μια ιδέα.
Αυτό είναι μια προσομοίωση η οποία διαδραματίζεται στα νευρωνικά κυκλώματά μου
και είναι μια αδύναμη σκιά σε σύγκριση με
την άμεση εμπειρία.
Έχει λιγότερη συναισθηματική έλξη από ο,τιδήποτε βρίσκεται
ακριβώς μπροστά μου.
Έτσι για άλλη μια φορά, ο εγκέφαλος βρίσκεται σε σύγκρουση.
Διαφορετικά δίκτυα μάχονται
ανάμεσα στο παρόν και στο μέλλον.
Άμεση ικανοποίηση ή μακροπρόθεσμη ανταμοιβή;
Όταν αντιμετωπίζουμε τέτοιου είδους αποφάσεις, τι κάνουμε;
Βασιζόμαστε στη θέλησή μας.
Φανταστείτε τη θέληση σαν αυτό το πράγμα που
σας επιτρέπει να αρνηθείτε αυτό το μπισκότο
ή τουλάχιστον το δεύτερο μπισκότο
ή ως το πράγμα που σας επιτρέπει να ανταποκριθείτε σε αυτή την προθεσμία ακόμη και αν
επιθυμείτε να βρίσκεστε έξω στη λιακάδα.
Όλοι γνωρίζουμε πώς είναι να έχεις ισχυρή θέληση
και επίσης γνωρίζουμε τι αισθάνεσαι
όταν απλώς δεν έχεις αρκετή απ' αυτή.
Σ' ένα πείραμα, οι άνθρωποι παρακολουθούν μια ταινία για την άγρια ζωή
σχετικά με ζώα που βρίσκονται σε κίνδυνο.
Στους μισούς θεατές έχει ειπωθεί να συμπεριφερθούν φυσιολογικά,
να κλάψουν αν το νιώθουν.
Στους άλλους μισούς έχει δοθεί η οδηγία να χαλιναγωγήσουν τα συναισθήματά τους,
χρησιμοποιώντας τη θέλησή τους για να καταπνίξουν τα αισθήματά τους.
Το κλειδί είναι αυτό που συμβαίνει μετά.
Μετά την ταινία, δόθηκε στους συμμετέχοντες ένα από αυτά...
Ένα όργανο ενδυνάμωσης των χεριών.
Και τους ζητήθηκε να το πιέζουν για όσο χρόνο μπορούσαν.
Οι άνθρωποι που χαλιναγώγησαν τα συναισθήματά τους
σταματούν την άσκηση νωρίτερα από τους άλλους.
Αυτοί κατέβαλαν τόσο μεγάλη πνευματική προσπάθεια ώστε να μην κλάψουν,
που στην πραγματικότητα μείωσαν τη σωματική τους δύναμη.
Αυτού του είδους ο αυτοέλεγχος... χρειάζεται ενέργεια.
Και αποδεικνύεται ότι η αντίσταση στον πειρασμό
ή η λήψη δύσκολων αποφάσεων ή η λήψη πρωτοβουλίας...
όλα αυτά αντλούν από το ίδιο δυναμικό ενέργειας.
Έτσι η θέληση δεν είναι κάτι που εξασκούμε,
είναι κάτι που καταναλώνουμε.
Είναι σαν μια δεξαμενή φυσικού αερίου.
Επομένως υπάρχει ένας καλός λόγος για τον οποίο δεν μπορούμε πάντα
να βασιστούμε στη θέλησή μας για να εμμείνουμε στις αποφάσεις μας.
Η θέλησή μας μπορεί να αδειάζει.
Όλοι γνωρίζουμε ότι είναι δύσκολο να βάλουμε τον εαυτό μας
να κάνει συγκεκριμένα πράγματα... όπως το να πάμε στο γυμναστήριο.
Θέλω να είμαι σε φόρμα, αλλά όταν πρόκειται για αυτό,
συμβαίνει συνήθως κάτι ακριβώς μπροστά μου
που είναι πιο απολαυστικό.
Επομένως η έλξη αυτού που συμβαίνει ακριβώς τότε είναι πιο ισχυρή
από την αφηρημένη μελλοντική έννοια της υγείας.
Άρα για να σιγουρευτώ ότι θα έρθω εδώ, εμπνέομαι από
έναν άνθρωπο που έζησε 3.000 χρόνια πριν.
Στην κλασική μυθολογία, ο ήρωας Οδυσσέας
έδεσε τον εαυτό του στο κατάρτι του πλοίου του
έτσι ώστε να μπορεί να ακούει το σαγηνευτικό τραγούδι των Σειρήνων
χωρίς να συγκρουστεί στα βράχια.
Ο Οδυσσέας γνώριζε ότι ο μελλοντικός εαυτός του
δεν θα ήταν σε θέση
να πάρει μια καλή απόφαση, οπότε σχεδίασε έτσι τα πράγματα
ώστε να μην μπορεί να κάνει λάθος.
Αυτού του είδους η συμφωνία που πραγματοποιείται ανάμεσα
στον παρόντα και τον μέλλοντα εαυτό σας
είναι γνωστή ως η συνθήκη του Οδυσσέα.
Η δική μου συνθήκη του Οδυσσέα είναι να κανονίσω με έναν φίλο μου
να με συναντάει εδώ στο γυμναστήριο
και κατ' αυτόν τον τρόπο η κοινωνική πίεση με δένει στο κατάρτι.
Η φιλία μου είναι εγγύηση στη συμφωνία που
κάνω με τον μελλοντικό μου εαυτό.
Αυτό μου επιτρέπει να είμαι το άτομο που επιθυμώ να είμαι...
να παίρνω καλές αποφάσεις... να αντιστέκομαι στην ελκυστική δύναμη του παρόντος.
Πάμε, πάμε. Ναι.
Α, ναι, ωραία.
Οι φυλακές μας είναι γεμάτες με ανθρώπους
οι οποίοι δυσκολεύονται με αυτό.
Είναι ανίκανοι να δέσουν τον εαυτό τους σε οποιδήποτε κατάρτι,
να αποφύγουν τα βράχια.
Προσοχή.
Στους 7 από τους 10 φυλακισμένους στις Ηνωμένες Πολιτείες,
η ικανότητά τους να πάρουν μακροπρόθεσμες αποφάσεις είναι προβληματική.
Βρίσκονται εκεί εξαιτίας των ναρκωτικών.
Για 4 δεκαετίες, έχουμε διεξαγάγει πόλεμο εναντίον των ναρκωτικών.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επενδύουν 20 δισ. δολάρια κάθε χρόνο σε αυτή τη μάχη
αλλά δεν υπάρχει ένδειξη νίκης.
Καταστρέφοντας τη σοδειά
προτού να είναι δυνατό να θεριστεί το όπιο.
Η δυσκολία με την προμήθεια ναρκωτικών
είναι ότι μοιάζει με ένα μπαλόνι με νερό.
Εάν το πιέσεις σε ένα σημείο,
θα ανασηκωθεί κάπου αλλού.
Έτσι, αντί να επιτιθέμεθα στην προμήθεια,
μια καλύτερη στρατηγική είναι να αντιμετωπίσουμε το αίτημα.
Και το αίτημα βρίσκεται μέσα στον εγκέφαλο του εξαρτημένου.
Συνεπώς, αν τα προβλήματα βρίσκονται στον εγκέφαλο,
ίσως να βρίσκονται εκεί και οι λύσεις.
Δύο μίλια από το εργαστήριό μου,
βρίσκεται ένα σπίτι όπου γινόταν εμπόριο κοκαϊνης.
Τώρα είναι εγκαταλελειμμένο, αλλά αυτό ήταν κάποτε
ένα σύνηθες στέκι... για την Κάρεν.
Μου φέρνει δάκρυα στα μάτια.
Διότι αυτό αποτελούσε μέρος του "πάτου" στον οποίο έφτασα
όταν κάπνιζα κρακ.
Και δεν μπορώ να πιστέψω ότι ήμουν μέρος αυτής της μάζας.
Αν δεν είσαι αρκετά δυνατός, απλά δεν μπορείς να το διαχειριστείς,
κατά κάποιο τρόπο σε απορροφά.
Η Κάρεν είχε έναν εθισμό στην κοκαΐνη κρακ
για πολλά χρόνια.
Νόμιζα ότι είχα τον έλεγχο στα πάντα,
αλλά αυτό ήταν το ναρκωτικό.
Εννοώ, δεν είχα τον έλεγχο σε τίποτα.
Ήμουν ένα χάλι.
Βρώμικη, ανακατεμένα μαλλιά, ρούχα που φαίνονταν σαν
να είχα μπλέξει σε μάχη μέσα στη λάσπη.
Δεν μπορούσα να το πιστέψω, και τότε έκανα ένα βήμα πίσω
και σκέφτηκα, "ανάθεμα, πώς έπεσα εγώ τόσο χαμηλά;"
Η ιστορία της Κάρεν την καθιστά ιδανική υποψήφια
για ένα καινούριο πρόγραμμα που τρέχουμε στο εργαστήριό μου.
Αντί να αναγκάσουμε απλώς τους χρήστες να απεξαρτηθούν μια κι έξω,
προσπαθούμε να τους θεραπεύσουμε με νευροεπιστήμη...
Να κάνουμε τον εγκέφαλο να πάρει τον έλεγχο του εθισμού του.
Στο μαγνητικό τομογράφο, η Κάρεν παρακολουθεί
εικόνες από χρήση ναρκωτικών και σύνεργα χρήσης ναρκωτικών.
Της ζητάμε να προχωρήσει και να νιώσει τις επιθυμίες της.
Μετράμε τα δίκτυα στον εγκέφαλό της
τα οποία σχετίζονται με αυτή την επιθυμία.
Ύστερα, αλλάζουμε και της ζητάμε να καταστείλει την επιθυμία.
Εντάξει, Κάρεν, όταν σκέφτεσαι την καταστολή της επιθυμίας,
σκέψου το κόστος που είχε για σε σένα από την άποψη των χρημάτων,
την άποψη των σχέσεων,
και την άποψη των εργασιακών ευκαιριών.
Εντάξει.
Της παρουσιάζουμε τις ίδιες εικόνες
και μετρούμε τις περιοχές στον εγκέφαλό της που είναι ενεργοποιημένες
όταν εκείνη προσπαθεί ν' αντισταθεί στην επιθυμία της χρήσης.
Αυτά είναι τα δίκτυα που ενεργοποιούνται στον εγκέφαλο της Κάρεν
όταν εκείνη λαχταρά την κοκαϊνη.
Τώρα, όταν σκέφτεται όλους τους λόγους για να αντισταθεί,
τότε αυτά τα δίκτυα ενεργοποιούνται εδώ.
Και αυτά τα δίκτυα, ο πόθος και η καταστολή,
βρίσκονται συνεχώς σε σύγκρουση.
Εδώ βρίσκεται το κλειδί... τώρα εισάγουμε έναν μετρητή...
ο οποίος λέει στην Κάρεν πώς εξελίσσεται η μάχη.
Η δουλειά της είναι να τον μετακινεί ανατρέποντας την ισορροπία
της καταστολής πάνω στην επιθυμία.
Σου δείχνουν εικόνες από διαφορετικά πράγματα.
Εσύ πρέπει να καταστείλεις και μετά να μην καταστείλεις.
Ήταν σαν ένας μικρός μετρητής.
Όταν παρουσιάστηκε... την πρώτη φορά, δεν μπορούσα να τα καταφέρω καθόλου.
Μετά, τη δεύτερη φορά, τα κατάφερα.
Και έπρεπε στ' αλήθεια να συγκεντρωθώ και να πω, "ε, αυτό είναι."
"Αυτό είναι που έχανα,
ότι το μυαλό σου είναι αυτό που σου είπε ότι χρειάζεσαι κρακ,
άρα γιατί δεν μπορείς να εκπαιδεύσεις το μυαλό σου
να σου λέει ότι δεν είναι ώρα για κρακ;
Βλέπεις, μπορώ να καταστείλω άλλα πράγματα.
Γιατί δεν μπορώ να καταστείλω το κρακ;"
Αυτή τη στιγμή, κοιτάζει
αυτή την εικόνα κοκαΐνης
και προσπαθεί να βρει τρόπο να καταπνίξει αυτή την επιθυμία
και να τη διατηρήσει εκεί με επιτυχία.
Τώρα, η ιδέα είναι ότι μπορεί να το εξασκήσει αυτό στο σαρωτή
και να μάθει πώς να γίνει καλύτερη σ' αυτό,
και το κλειδί είναι όταν βρεθεί έξω στον αληθινό κόσμο
και κάποιος της προσφέρει κρακ,
να έχει διαθέσιμα τα εργαλεία ώστε να γνωρίζει πώς να αντισταθεί.
Δεν πρόκειται να πω ότι θεραπεύτηκα,
γιατί πώς θεραπεύεσαι από κάτι
που το μυαλό σου επικαλείται, το υποσυνείδητό σου επικαλείται;
Έτσι, κάνω βήματα, όταν η σκέψη έρχεται,
τη διώχνω μακριά, την καταστέλλω.
Ξέρεις, δεν πρόκειται να πω ότι σε 3 μήνες από τώρα,
σ' έναν χρόνο από τώρα, θα είμαι νηφάλια,
αλλά γι' αυτό προσπαθώ κάθε μέρα.
Για μένα, η Κάρεν προσφέρει ένα στοιχείο για το πώς
η νευροεπιστήμη μπορεί να βοηθήσει ανθρώπους με εθισμό.
Αναδιαρθρώνει τα κυκλώματά της.
Διαμορφώνει τον εγκέφαλό της ώστε να συμβαδίζει καλύτερα
με το ποια θα ήθελε να είναι.
Το μέλλον είναι γεμάτο υποσχέσεις.
Είμαι παντρεμένη, έχω έναν σπουδαίο σύζυγο, έχω μια υπέροχη ζωή
και δεν θέλω να τα διακινδυνεύσω απλώς για μια δόση κρακ.
Έτσι, εννοώ, είναι παραπάνω από ένας λόγος που σταμάτησα το κρακ.
Βοηθά την κατάσταση καταστολής μου γιατί μπορώ στην πραγματικότητα να σταματήσω
και το κάνω για τον εαυτό μου, αλλά το κάνω και για άλλους...
τον σύζυγό μου, τα σκυλιά μου, την οικογένειά μου,
και αυτό είναι που είναι σημαντικό για μένα.
Η Κάρεν ελπίζει ότι θα επιλύσει τη σύγκρουση που
συνεχώς ξεσπά στον κρυμμένο κόσμο των νευρωνικών δικτύων της.
Θεωρώ ότι μια βιολογική προσέγγιση έχει
μεγαλύτερες πιθανότητες να λειτουργήσει από τη μαζική φυλάκιση.
Καθώς μαθαίνουμε περισσότερα σχετικά με τους εγκεφάλους μας,
μπορούμε να ξεφύγουμε από τη σκλαβιά στις παρορμήσεις μας
και να κερδίσουμε την ελευθερία η οποία έρχεται με το να έχουμε καλύτερες επιλογές.
Η λήψη αποφάσεων βρίσκεται στον πυρήνα των πάντων...
ποιοι είμαστε, τι κάνουμε, πώς αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο.
Χωρίς την ικανότητα να αποφασίζουμε, θα ήμασταν κολλημένοι σε κατάσταση αναμονής
μεταξύ αντικρουόμενων επιθυμιών.
Δεν θα ήμασταν ικανοί να πλοηγηθούμε στο παρόν ή να σχεδιάσουμε το μέλλον.
Η νευροεπιστήμη δείχνει ότι δεν είσαι ένα μεμονωμένο άτομο...
αποτελείσαι από πολλαπλές ανταγωνιστικές ορμές.
Και κατανοώντας πώς οι επιλογές ανταγωνίζονται στον εγκέφαλο,
μπορούμε να μάθουμε πώς να παίρνουμε καλύτερες αποφάσεις
για τον εαυτό μας και για την κοινωνία.
Στο επόμενο επεισόδιο του "The Brain":
Θα διερευνήσω πώς οι εγκέφαλοί μας
είναι ουσιαστικά δικτυωμένοι έτσι ώστε να εργάζονται με άλλους.
Πώς αυτό το κοινωνικό δίκτυο που μας περιβάλλει από τη γέννησή μας
είναι ζωτικής σημασίας για την επιβίωσή μας.
Κατανοώντας πώς οι εγκέφαλοί μας αντιμετωπίζουν ο ένας τον άλλον
μας βοηθάει να κατανοήσουμε το παρελθόν μας
και κρατάει το κλειδί για το μέλλον μας.
"The brain" with David Εagleman
Ελληνικοί υπότιτλοι: Ελπίδα Μπέρτου, Μαριέλα Ντάικου, Μαρία Μυρτώ Πετρατζά, Πέτρος Ρούσσος (2020)