Τι χρειάζεται ένας εγκέφαλος για να είναι υγιής;
Λοιπόν, χρειάζεται τις θρεπτικές ουσίες από το φαγητό που τρώτε,
χρειάζεται οξυγόνο από το αίμα σας,
πολύ νερό,
αλλά υπάρχει και κάτι άλλο, κάτι εξίσου σημαντικό.
Χρειάζεται άλλους ανθρώπους.
Τα ανθρώπινα όντα είναι εξαιρετικά κοινωνικά πλάσματα.
Συναντιόμαστε, συνεργαζόμαστε,
μοιραζόμαστε στιγμές έντονης χαράς και απογοήτευσης.
Δεν αναζητούμε άλλους ανθρώπους μόνο για να περάσουμε καλά.
Η λειτουργία του εγκεφάλου σας εξαρτάται
από το κοινωνικό δίκτυο στο οποίο είστε ενταγμένοι.
Οι νευρώνες σας χρειάζονται τους νευρώνες άλλων ανθρώπων
για να ευδοκιμήσουν και να επιβιώσουν.
Θέλω να σας δείξω πώς οι εγκέφαλοί μας
είναι κατά βάση προγραμματισμένοι να συνεργάζονται...
Πώς αυτό το κοινωνικό δίκτυο που μας περιβάλλει από τη γέννηση
είναι ζωτικής σημασίας για την επιβίωσή μας.
Ναι; Εντάξει!
Η κατανόηση του τρόπου
με τον οποίο οι εγκέφαλοί μας χειρίζονται ο ένας τον άλλο μας επιτρέπει
να κατανοήσουμε τι κρατά δεμένο το είδος μας,
παρακινώντας μας να βοηθάμε ο ένας τον άλλον.
Και τι μας κάνει να μισούμε...
Τι οδηγεί σε πράξεις ανθρώπινης βίας.
Μας βοηθά να κατανοήσουμε το παρελθόν μας
και κρατά το κλειδί για το μέλλον μας.
Υπάρχουν 7 δισεκατομμύρια άνθρωποι
εν ζωή σήμερα...
7 δισεκατομμύρια εγκέφαλοι
που κινούνται, επιλέγουν, δρουν,
πιστεύουν και συνδέονται με άλλους εγκεφάλους.
Οι εγκέφαλοι παραδοσιακά μελετώνται μεμονωμένα.
Στην πραγματικότητα, όμως, πολλά κυκλώματα του εγκεφάλου
σχετίζονται με άλλους εγκεφάλους.
Είμαστε κατά βάση κοινωνικά πλάσματα.
Και η κοινωνία μας είναι ένα πολύπλοκο δίκτυο αλληλεπιδράσεων.
Σε μια συνηθισμένη μέρα, διασταυρωνόμαστε
με έναν τεράστιο αριθμό ανθρώπων.
Οι ζωές μας είναι δομημένες
πάνω σε αυτές τις διασταυρώσεις,
όχι μόνο ανάμεσα σε μας και την οικογένειά μας
και τους φίλους και τους συναδέλφους μας,
αλλά και μεταξύ αυτών και των ανθρώπων που συναντούν.
Ακόμα και η πιο απλή συνάντηση...
Όπως το να πάρεις έναν καφέ...
βασίζεται στην εμπιστοσύνη σε έναν ξένο.
Μπορώ να έχω έναν latte, παρακαλώ;
Φυσικά. Ευχαριστώ.
Όπου κι αν κοιτάξουμε,
παρατηρούμε σύνθετες κοινωνικές αλληλεπιδράσεις...
σχέσεις που δημιουργούνται και χαλάνε,
δεσμούς αγάπης και υποστήριξης,
κοινωνική δικτύωση.
Μαζευόμαστε σε μεγάλες ομάδες για να μοιραστούμε τις γνώσεις μας.
Έχουμε όλα αυτά τα τυχαία σημεία στον εγκέφαλό σας
τα οποία συνδέονται
σε ένα συνειρμικό νευρωνικό δίκτυο.
Εργαζόμαστε για να εντυπωσιάζουμε ο ένας τον άλλον.
Και ανταλλάσσουμε ιδέες.
Θα παραμείνω για τυχόν ερωτήσεις
που μπορεί να έχετε.
Ευχαριστώ.
Οι περισσότερες έρευνες επικεντρώνονται
σε έναν εγκέφαλο κάθε φορά,
αλλά αυτό παραβλέπει το γεγονός ότι
ένα μεγάλο μέρος της εγκεφαλικής σας δραστηριότητας
είναι αφιερωμένο στην επικοινωνία με τους άλλους,
στην ερμηνεία των άλλων.
Η κοινωνική μας δραστηριότητα είναι βαθιά θεμελιωμένη
στα νευρωνικά μας κυκλώματα.
Ρίξτε μια ματιά σε αυτή την ταινία από τη δεκαετία του 1940.
Τι παρατηρείτε ότι συμβαίνει;
Πρόκειται για μια απλή απεικόνιση κάποιων κινούμενων σχημάτων
ή κάτι περισσότερο;
Βλέπετε κάποια καταδίωξη;
Κάποιο τσακωμό; Μια ερωτική ιστορία;
Το μεγάλο φαίνεται να
σπρώχνει το μικρό.
Φαίνεται ότι τα δύο τρίγωνα
έχουν ένα καβγά μεταξύ τους.
Υπάρχουν σχέσεις εδώ
στις οποίες το ένα είναι πιο κυρίαρχο
από το άλλο.
Πίσω στη δεκαετία του 1940,
οι ψυχολόγοι Fritz Heider και Marianne Simmel
έφτιαξαν αυτή την ταινία ως μέρος ενός πειράματος.
Η μπάλα μοιάζει να μη θέλει να βρίσκεται εκεί.
Έχει φρικάρει.
Φοβάται.
Μου μοιάζει με παγίδα.
Το μικρό τρίγωνο φαίνεται
να έχει αποκλειστεί
και σαν να προσπαθεί να ενταχθεί.
Έχουν ταιριάξει με έναν τρόπο
που φαίνεται φιλικός.
Ναι! Αυτό είναι πραγματικά διασκεδαστικό.
Είναι διασκεδαστικό, έτσι; Χα, χα!
Αυτό που βρήκαν οι Heider και Simmel,
όπως και εγώ, είναι το πόσο εύκολο είναι να κοιτάζουμε κινούμενα σχήματα
και να βλέπουμε νόημα, και κίνητρα και συναισθήματα
όλα με τη μορφή μιας κοινωνικής αφήγησης.
Έχω την αίσθηση ότι
είναι γάτες και σκύλοι.
Φαίνεται ότι το μεγάλο θα μπορούσε να είναι,
ο πατέρας του, ε, ή κάτι παρόμοιο.
Είναι περισσότερο σαν τελετουργία ζευγαρώματος όπου
δύο ανταγωνιστές διεκδικούν έναν πιθανό σύντροφο.
Αυτά είναι απλώς σχήματα σε μια οθόνη,
αλλά δεν μπορούμε να αντισταθούμε στο να πούμε ιστορίες γι' αυτά.
Γιατί; Αυτό συμβαίνει επειδή οι εγκέφαλοί μας
είναι τόσο προετοιμασμένοι για κοινωνική αλληλεπίδραση
που ψάχνουμε για προθέσεις και σχέσεις παντού γύρω μας.
Ένας τρόπος για να προσανατολιστούμε στον κοινωνικό κόσμο
είναι με το να κρίνουμε τις προθέσεις των συνανθρώπων μας.
Προσπαθεί να είναι εξυπηρετική;
Είμαστε μια αξιόπιστη ομάδα;
Οι εγκέφαλοι μας είναι καλοί στο να διαμορφώνουν τέτοιες απόψεις.
Και το κάνουμε συνεχώς.
Όμως, μαθαίνουμε αυτή τη δεξιότητα μέσω της εμπειρίας μας από τη ζωή
ή γεννιόμαστε με αυτήν;
Για να διαπιστώσω τι από τα δύο ισχύει
έχω καλέσει μερικούς ανθρώπους
που δεν έχουν μεγάλη εμπειρία με τον κόσμο.
Τους έχω καλέσει σε ένα κουκλοθέατρο.
Αυτά τα μωρά είναι όλα κάτω από 12 μηνών.
Τώρα αρχίζουν να εξερευνούν τον κόσμο γύρω τους.
Θα μπορούσατε να πείτε ότι όλα είναι λίγο "κοντά"
σε εμπειρίες ζωής.
Αποφασίσαμε να εκτελέσουμε ένα απλό πείραμα
το οποίο αναπτύχθηκε στο Πανεπιστήμιο Yale.
Εδώ βλέπουμε ένα παπάκι να αγωνίζεται να ανοίξει ένα κιβώτιο.
Το ένα αρκουδάκι βοηθάει το παπάκι.
Το άλλο αρκουδάκι είναι κακό μαζί του.
Εντάξει, Bowie, για κοίταξε. Αυτά είναι δύο μαριονέτες...
Όταν τελειώνει η παράσταση,
αφήνω τα μωρά να διαλέξουν ένα αρκουδάκι για να παίξουν.
Με ποιο θέλεις να παίξεις;
Ναι; Εντάξει, αυτό είναι που θέλεις; Εντάξει.
Σχεδόν όλα
επιλέγουν το αρκουδάκι που ήταν ευγενικό.
Αυτά τα μωρά δεν μπορούν να περπατήσουν ή να μιλήσουν.
Και όμως, έχουν ήδη τα εργαλεία
για να κάνουν κρίσεις για τους άλλους.
Αυτό; Εντάξει!
Η εμπιστοσύνη θεωρείται συχνά ότι είναι κάτι
που μαθαίνουμε μέσα από την εμπειρία μας στον κόσμο.
Αλλά αυτά τα πειράματα δείχνουν ότι,
ακόμη και ως μωρά, ερχόμαστε εφοδιασμένοι
με κοινωνικές κεραίες
για να βρούμε τον δρόμο μας στον κόσμο.
Ο εγκέφαλος έρχεται εξοπλισμένος με εγγενή ένστικτα
για να καταλάβει ποιος είναι αξιόπιστος
και ποιος όχι.
Καθώς μεγαλώνουμε,
οι κοινωνικές μας προκλήσεις γίνονται ακόμη πιο ανεπαίσθητες και σύνθετες.
Η κατανόηση των άλλων είναι
μία από τις πιο απαιτητικές λειτουργίες
που επιτελούν οι εγκέφαλοι μας.
Πρέπει να ερμηνεύουν λέξεις.
Και επιπλέον, τον τόνο της φωνής,
τις εκφράσεις του προσώπου, τη γλώσσα του σώματος.
"Της αρέσω;"
"Ενδιαφέρεται γι' αυτό που λέω;"
"Θέλουν τη βοήθειά μου;"
Η κοινωνία λειτουργεί με βάση την ικανότητά μας
να διαβάζουμε ο ένας τα κοινωνικά μηνύματα του άλλου.
Αφαιρέστε αυτή την ικανότητα
και ο κόσμος γίνεται ένα πολύ παράξενο μέρος.
Ο ενθουσιώδης με τα αυτοκίνητα John Robison δυσκολευόταν πάντα
να διαβάζει τους άλλους ανθρώπους.
Robison: Όταν ήμουν μικρός,
τα άλλα παιδιά με εκφόβιζαν και με απέρριπταν.
Κι αυτό δεν συνέβη με τα μηχανήματα.
Ξέρετε, θα μπορούσα να σταθώ, εε,
δίπλα, εε, σε ένα τρακτέρ στο αγρόκτημα των παππούδων μου.
Και μπορούσα να μάθω πώς να το ρυθμίζω.
Και δεν θα με πείραζε, ούτε θα μου έκανε κακό.
Δεν θα έφευγε. Θα ήταν πάντα εκεί.
Και θα μπορούσα να βασιστώ σε αυτό.
Και... υποθέτω ότι έμαθα πώς να γίνομαι φίλος
με τα μηχανήματα
προτού να μάθω πώς να κάνω φίλους με τους άλλους ανθρώπους.
Με την πάροδο του χρόνου, η προτίμηση του John στα μηχανήματα
τον πήγε σε μέρη, στα οποία οι νταήδες μόνο να ονειρευτούν μπορούσαν.
Στα 21 του, ήταν ειδικός μουσικής τεχνολογίας στο γκρουπ Kiss.
Αυτός ήμουν εγώ με τους Kiss πίσω στη δεκαετία του 70.
Ε, φαίνομαι μεγαλύτερος και πιο εύσωμος.
Δεν είμαι ίδιος πλέον.
Περιτριγυρισμένος από θρύλους
της ροκ εντ ρολ,
η εμφάνισή του παρέμεινε διαφορετική από των άλλων ανθρώπων.
Πολλοί άνθρωποι με προσέγγιζαν συνεχώς.
Και έλεγαν, "πώς είναι αυτός ο τύπος,"
ή "πώς είναι ο άλλος τύπος;"
Θα απαντούσα, "ναι, η διαμόρφωση της σκηνής",
"είχαν ενισχυτές τύπου SUNN 2000" ή...
ή "ο Gene (Simmons) έπαιξε με SUNN coliseums",
και είχαμε επτά ενισχυτές συνδεδεμένους μεταξύ τους".
"Είχαμε 2200 watt στα μπάσα γι' αυτό",
Αλλά ίσως δεν μπορούσα να σας πω το πρώτο πράγμα για
τους μουσικούς που τραγουδούσαν μέσω αυτών.
Τώρα συνειδητοποιώ ότι οι παραστάσεις που έκανα
ζουν σε έναν διαφορετικό κόσμο όλα αυτά τα χρόνια...
Έναν κόσμο μηχανημάτων και εξοπλισμών.
Όταν ήταν 40 ετών, ο John διαγνώστηκε
με σύνδρομο Asperger... μία μορφή αυτισμού.
Πολλές περιοχές του εγκεφάλου εμπλέκονται
κατά τη διάρκεια της κοινωνικής αλληλεπίδρασης.
Αλλά στον αυτισμό αυτή η εγκεφαλική δραστηριότητα
δεν φαίνεται τόσο έντονη.
Και αυτή συνοδεύεται με μειωμένες κοινωνικές δεξιότητες.
Πραγματικά, δεν καταλάβαινα ότι υπήρχαν
σύνθετα μηνύματα στα πρόσωπα
μέχρις ότου να έχω ενηλικιωθεί για τα καλά
και να μάθω για τον αυτισμό.
Ήξερα ότι οι άνθρωποι μπορούσαν να εκδηλώσουν σημάδια υπερβολικού θυμού.
Αλλά αν με ρωτούσατε, για πιο αμυδρές εκφράσεις...
ξέρετε, "Νομίζω ότι είσαι γλυκός",
"και αναρωτιέμαι τι κρύβεις"
ή "Θα μου άρεσε πραγματικά να το κάνω αυτό,"
ή "θα ήθελα να κάνεις αυτό ή εκείνο".
Δεν είχα ιδέα για αυτά τα πράγματα.
Αλλά τότε ήρθε μια στιγμή που τα άλλαξε
όλα στη ζωή του John.
Το 2008, προσκλήθηκε στην Ιατρική Σχολή του Harvard
για να συμμετάσχει σε ένα πείραμα στον εγκέφαλό του
το οποίο επέβλεπε ο Dr. Alvaro Pascual-Leone.
Ήταν μια προσπάθεια να καταλάβουμε
πώς η δραστηριότητα σε μία περιοχή
επηρεάζει τη δραστηριότητα... σε μια άλλη περιοχή
και πώς αυτό επιδρά στη συμπεριφορά.
Το πείραμα στόχευε μόνο να
βοηθήσει τους επιστήμονες να αποκτήσουν περισσότερες γνώσεις
για τον αυτιστικό εγκέφαλο,
αλλά τότε συνέβη κάτι αναπάντεχο.
Ο John υποβλήθηκε σε
διακρανιακή μαγνητική διέγερση ή ΤΜS.
Δίπλα στο κεφάλι του τοποθετήθηκαν μαγνητικά πηνία
για να παραγάγουν πολύ μικρά ηλεκτρικά ρεύματα στον εγκέφαλό του
και να αλλάξουν τη δραστηριότητά του.
Οι ερευνητές στόχευσαν σε διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου
του John, για να δουν εάν η παρεμβολή στην
εγκεφαλική του δραστηριότητα είχε κάποια επίδραση στη συμπεριφορά του.
Θα με υπέβαλαν σε τεστ μετά τη συνεδρία.
Θα πήγαινα σπίτι χωρίς να ξέρω τι να περιμένω.
Στην αρχή δεν υπήρχε κανένα αποτέλεσμα.
Αλλά τότε στόχευσαν
τον πλαγιοραχιαίο προμετωπιαίο φλοιό...
μια περιοχή που εμπλέκεται
στην ευέλικτη σκέψη και στην αφαίρεση.
Και κάτι δραματικό συνέβη.
Με κάποιο τρόπο έγινα διαφορετικός.
Ήρθε σε επαφή μαζί μας, πολύ ενθουσιασμένος
για να μας πει, "Ξέρετε, τα αποτελέσματα της διέγερσης
φαίνεται να έχουν ξεκλειδώσει κάτι."
"Και τα αποτελέσματα διαρκούν ακόμη.
Και τώρα μπορώ να κάνω πράγματα που δεν μπορούσα ποτέ."
Μετά την ΤΜS, μπορούσα να διαβάζω
τα κοινωνικά μηνύματα των άλλων
και να καταλαβαίνω τι συνέβαινε.
Το άκουσα εντυπωσιασμένος
και σκέφτηκα, "Εντάξει, καλά, ό,τι πεις.
Θα περάσει."
Αλλά δεν πέρασε.
Στην πραγματικότητα, παραμένει κάτι
που... ουσιαστικά είχε αλλάξει ριζικά..
σε αυτόν.
Κατά κάποιο τρόπο, και εντελώς τυχαία,
η TMS είχε ξεκλειδώσει έναν ολοκαίνουριο κόσμο για τον John.
Ένα σάντουιτς λαχανικών
για το σπίτι.
Τι έχεις;
Θα έμπαινα στον πειρασμό να πω ότι
δεν μπορούσα να διαβάζω τους ανθρώπους και τώρα μπορώ,
αλλά αυτό δεν είναι αλήθεια.
Εντάξει. Τι λες για ένα απ' αυτά
σε κανονικό μέγεθος;
Βεβαίως.
Είναι πιο ακριβές να πω ότι
δεν είχα ιδέα ότι υπήρχαν αυτά τα μηνύματα που προέρχονταν
από άλλους ανθρώπους.
Η TMS μου έδειξε αυτά τα μηνύματα.
Και τώρα που ξέρω ότι υπάρχουν,
τα κάνω όλα διαφορετικά.
Ξαφνικά, μπορείς να κάνεις μια βόλτα
και να εμπλακείς στον κόσμο.
Και είναι, πραγματικά, μεγάλο πράγμα.
Εντάξει, ευχαριστώ!
Δεν ξέρουμε
τι ακριβώς συνέβη νευροβιολογικά.
Αλλά πιστεύω ότι τώρα μας προσφέρει την ευκαιρία
να κατανοήσουμε ποιες συμπεριφορικές τροποποιήσεις
ποιες παρεμβάσεις, είναι δυνατές
τις οποίες μπορούμε να μάθουμε από αυτόν και να διδάξουμε σε άλλους.
Η μεταμόρφωση του John είναι μια υπενθύμιση
ότι όλες οι δραστηριότητες του ανθρώπινου εγκεφάλου,
συμπεριλαμβανομένης της αμυδρής αλληλεπίδρασης συναισθημάτων και σχέσεων,
είναι ριζωμένες στα λεπτομερή σχήματα
τρισεκατομμυρίων ηλεκτροχημικών σημάτων.
Κατά κάποιο τρόπο, οι άνθρωποι μπορούν να κοιτάξουν
ο ένας τον άλλον και να μελετήσουν
τη διάταξη των μυών του προσώπου
και κατόπιν να επεξεργαστούν αυτές τις πληροφορίες
για να κατανοήσουν τις σκέψεις και τα συναισθήματα των άλλων ανθρώπων.
Πρόκειται για μία εκπληκτική ικανότητα
γιατί τα σήματα είναι τόσο αμυδρά.
Και η επεξεργασία είναι τόσο γρήγορη
που ολόκληρη η διαδικασία συμβαίνει κάτω από το ραντάρ σας.
Χρειάζεται μόλις 33 χιλιοστά του δευτερολέπτου
ο εγκέφαλός σας προκειμένου να επεξεργαστεί βασικές πληροφορίες
για την έκφραση του προσώπου κάποιου
και να αρχίσει να αντιδρά σε αυτήν.
Οπότε θα βάλουμε ένα ηλεκτρόδιο
πάνω από το φρύδι σου...
Πώς το κάνει αυτό;
Και το άλλο ακριβώς πάνω στο δεξί σου μάγουλο.
Ορίστε. Εξαιρετικά...
Προσκάλεσα μία ομάδα ανθρώπων
για να διεξαγάγουμε ένα πείραμα.
Τους έχω καλωδιώσει σε μια συσκευή
που μετρά τις κινήσεις των μυών του προσώπου τους.
Και τους ζήτησα να κοιτάξουν φωτογραφίες προσώπων.
Όταν οι συμμετέχοντες βλέπουν μια φωτογραφία
με χαμόγελο ή συνοφρύωμα,
βλέπουμε αυτή τη δραστηριότητα στο γράφημα
που δείχνει ότι οι μύες του δικού τους προσώπου κινούνται.
Γιατί;
Λοιπόν, απ' ό,τι φαίνεται,
καθρεφτίζονται αυτόματα στα πρόσωπά τους
οι εκφράσεις που βλέπουν.
Αυτό ήταν διασκεδαστικό, έτσι δεν είναι;
Το τελευταίο;
Ναι. Ήταν, όντως, μια διασκεδαστική δοκιμασία.
Ωστόσο, ποιο σκοπό εξυπηρετεί
αυτό το καθρέφτισμα;
Προσκάλεσα μια δεύτερη ομάδα ανθρώπων.
Είναι παρόμοιοι με την πρώτη ομάδα,
με μία εξαίρεση.
Αυτή είναι η πιο θανάσιμη νευροτοξίνη στον πλανήτη.
Αν καταπίνατε έστω και μια ελάχιστη ποσότητα από αυτήν,
ο εγκέφαλός σας δεν θα μπορούσε πλέον να πει στους μύες σας πώς να συσπώνται
και θα πεθαίνατε από ολική παράλυση.
Έτσι φαίνεται απίθανο ότι οποιοσδήποτε
θα πλήρωνε για να την περάσει με ένεση στον εαυτό του, αλλά το κάνουν.
Αυτή είναι γνωστή ως βοτουλινική τοξίνη ή Botox.
Αν την τοποθετήσετε στους μύες του μετώπου σας,
τους παραλύει για να μειώσει τις ρυτίδες.
Αλλά υπάρχει μια λιγότερο γνωστή παρενέργεια.
Όταν οι συμμετέχοντές μας με Botox
υποβλήθηκαν στις ίδιες δοκιμασίες,
οι μύες του προσώπου τους ανταποκρίνονταν λιγότερο.
Καμία έκπληξη εκεί.
Αλλά επαναλαμβάνοντας ένα πείραμα από το Πανεπιστήμιο Duke,
ζητήσαμε και από τις δύο ομάδες να κοιτάξουν τις εκφράσεις προσώπων,
και τώρα τους ζητήθηκε να διαλέξουν τη λέξη
που περιγράφει με τον καλύτερο τρόπο το συναίσθημα που είχαν δει.
Πανικός.
Πανικοβλημένος.
Αναστατωμένος.
Κατά μέσο όρο, η ομάδα του Botox
ήταν χειρότερη στο να ταυτοποιήσει τα συναισθήματα ορθά.
Επιφυλακτικός;
Φαίνεται πως
η έλλειψη ανατροφοδότησης από τους μύες του προσώπου τους
βλάπτει την ικανότητά τους να διαβάζουν άλλους ανθρώπους.
Τα παράλυτα πρόσωπα των χρηστών του Botox
όχι μόνο καθιστούν δύσκολο για μας να πούμε τι αισθάνονται,
αυτοί οι ίδιοι παγωμένοι μύες το κάνουν δύσκολο για εκείνους να διαβάζουν εμάς.
Και αυτό κάτι μας λέει.
Όταν είμαι χαρούμενος ή λυπημένος,
μέρος αυτού του συναισθήματος βασίζεται στην ασυνείδητη ανατροφοδότηση
από τους μύες στο πρόσωπό μου.
Και οι κοινωνικοί μας εγκέφαλοι το εκμεταλλεύονται αυτό...
όταν λοιπόν προσπαθούμε να καταλάβουμε
τι αισθάνεται κάποιος άλλος, δοκιμάζουμε με βάση τις εκφράσεις του προσώπου του.
Αυτό το αυτόματο καθρέπτισμα εκφράσεων είναι
απλώς ένας τρόπος με τον οποίο καταλαβαίνουμε τους άλλους.
Ο εγκέφαλος επίσης έχει έναν βαθύτερο τρόπο...
έναν που εξηγείται καλύτερα στις ταινίες.
Ένα εισιτήριο, παρακαλώ.
Ευχαριστώ.
Όταν πηγαίνουμε στον κινηματογράφο,
γνωρίζουμε πολύ καλά ότι πρόκειται για κάτι φανταστικό.
Οι άνθρωποι στην οθόνη απλώς υποκρίνονται.
Και όμως, εμείς αντιδρούμε.
Μας κόβεται η ανάσα και τιναζόμαστε και κλαίμε.
Γιατί πέφτουμε στην παγίδα;
Για να καταλάβουμε γιατί νοιαζόμαστε για το αν άλλοι άνθρωποι θα τραυματιστούν,
χρειάζεται να καταλάβετε τι συμβαίνει στον δικό σας εγκέφαλο
όταν τραυματίζεστε.
Φανταστείτε, λοιπόν, ότι κάποιος επρόκειτο να καρφώσει το χέρι σας
με τη βελόνα μιας σύριγγας.
Αυτό ενεργοποιεί ένα δίκτυο περιοχών στον εγκέφαλό σας,
το οποίο ονομάζουμε κέντρα του πόνου.
Δεν υπάρχει συγκεκριμένο σημείο στον εγκέφαλο
που να επεξεργάζεται τον πόνο.
Αντ' αυτού, η αντίληψη του πόνου προκύπτει
από πολλές διαφορετικές περιοχές που συνδέονται μεταξύ τους.
Παραδόξως, αυτά τα κέντρα πόνου βρίσκονται
στο επίκεντρο του τρόπου με τον οποίο συνδεόμαστε με τους άλλους.
Τώρα, όταν βλέπετε
κάποιον άλλο να μαχαιρώνεται,
ενεργοποιούνται τα δικά σας κέντρα πόνου.
Όχι τα κέντρα που σας λένε ότι πράγματι κάτι σας έχει αγγίξει,
αλλά τα κέντρα που εμπλέκονται
στη συναισθηματική εμπειρία του πόνου.
Με άλλα λόγια, όταν βλέπουμε κάποιον που πονάει
και όταν οι ίδιοι πονάμε, χρησιμοποιούμε τον ίδιο νευρωνικό μηχανισμό.
Και αυτή είναι η βάση της ενσυναίσθησης.
Το να συναισθάνεστε κάποιο άλλο άτομο
είναι να νιώθετε τον πόνο του στην κυριολεξία.
Εκτελείτε μια πειστική προσομοίωση
του πώς θα ήταν εάν βρισκόσασταν σε αυτή την κατάσταση.
Και η ικανότητά μας να το κάνουμε αυτό εξηγεί γιατί "βυθιζόμαστε"
σε ιστορίες, και ταινίες, και μυθιστορήματα
και γιατί είναι τόσο διαδεδομένα στον ανθρώπινο πολιτισμό.
Επειδή είτε πρόκειται για εντελώς ξένους
είτε για φανταστικούς χαρακτήρες,
βιώνετε την αγωνία και την έκστασή τους.
Γίνεστε αβίαστα εκείνοι
και ζείτε τη ζωή τους και βλέπετε τα πράγματα από τη σκοπιά τους.
Μπορείτε να πείτε στον εαυτό σας ότι οι ιστορίες δεν είναι αληθινές,
αλλά ορισμένοι νευρώνες βαθιά στον εγκέφαλό σας δεν μπορούν να καταλάβουν τη διαφορά.
Η ικανότητά μας να αισθανόμαστε
τον πόνο ενός άλλου ατόμου είναι μέρος αυτού που μας κάνει
τόσο καλούς στο να βλέπουμε τα πράγματα από τη δική τους σκοπιά...
να αφήνουμε τη δική μας και να μπαίνουμε στη θέση τους,
νευρολογικά μιλώντας.
H σύνδεσή μας με τους άλλους είναι αναπόφευκτη.
Έχουμε προγραμματιστεί να είμαστε εξαιρετικά κοινωνικά πλάσματα.
Και αυτό δημιουργεί ένα ερώτημα.
Τι θα συνέβαινε αν ο εγκέφαλος στερείτο την ανθρώπινη επαφή;
To 2009, η ακτιβίστρια υπέρ της ειρήνης Sarah Shourd
και οι δύο σύντροφοί της έκαναν πεζοπορία στα βουνά
του βόρειου Ιράκ... μια περιοχή που ήταν τότε ειρηνική.
Αλλά, κατά λάθος, πέρασαν στο Ιράν,
και συνελήφθησαν.
Μας χώρισαν
και μας πέταξαν σε διαφορετικά κελιά
και έκλεισαν δυνατά την πόρτα.
Και, εμ, αυτό ήταν η αρχή από...
από τις επόμενες 410 ημέρες της ζωής μου μέσα σε εκείνο το κελί.
Λοιπόν, τις πρώτες εβδομάδες και, στην πραγματικότητα, μήνες
απομόνωσης είσαι περιορισμένος
σε μια ζωώδη κατάσταση.
Θέλω να πω, είσαι ένα ζώο μέσα σε ένα κλουβί.
Και οι περισσότερες ώρες σου απλώς περνούν.
Και η ζωώδης κατάσταση
σταδιακά μετατρέπεται κάπως
σε μια κατάσταση που περισσότερο μοιάζει με φυτό...
Όταν το μυαλό σου αρχίσει να επιβραδύνεται
και οι σκέψεις σου γίνονται επαναλαμβανόμενες.
Ο εγκέφαλός σου στρέφεται στον εαυτό του
και γίνεται... η πηγή του χειρότερου πόνου σου
και το χειρότερο βασανιστήριό σου.
Θα ξαναζούσα κάθε λεπτομέρεια της ζωής μου.
Και τελικά, ξεμένεις από... από μνήμες.
Και τα έχεις πει όλα στον εαυτό σου
τόσες πολλές φορές, και δεν διαρκεί τόσο πολύ.
Η ακραία κοινωνική αποστέρηση
προκαλεί βαθύ ψυχολογικό πόνο.
Χωρίς αλληλεπίδραση, ο εγκέφαλος υποφέρει.
Η απομόνωση είναι σχεδιασμένη να φθείρει
και πραγματικά να επιτίθεται σε ό,τι ουσιαστικά μας κάνει ανθρώπους.
Ο εγκέφαλος της Sarah χρησιμοποίησε
τις ελάχιστες αισθητηριακές πληροφορίες που διέθετε για να οικοδομήσει μια πραγματικότητα.
Ο ήλιος έμπαινε μια συγκεκριμένη ώρα της ημέρας
υπό συγκεκριμένη γωνία μέσω του παραθύρου μου.
Και όλα τα μικρά σωματίδια σκόνης στο κελί μου
φωτίζονταν από τον ήλιο.
Έβλεπα όλα αυτά τα σωματίδια σκόνης σαν να είναι
άλλα ανθρώπινα όντα που καταλαμβάνουν τον πλανήτη.
Και βρίσκονταν μέσα στη ροή της ζωής.
Αλληλεπιδρούσαν. Αναπηδούσαν το ένα με το άλλο.
Έκαναν κάτι συλλογικό.
Και είδα τον εαυτό μου σαν να είναι εκτός, σε μια γωνία, ξέρετε,
σαν να με χωρίζει ένας τοίχος από... από τον εαυτό μου έξω από τη ροή της ζωής.
Τον Σεπτέμβριο του 2010
μετά από 410 ημέρες στην απομόνωση,
η Sarah επιτέλους αφέθηκε ελεύθερη και της επιτράπηκε να επανενταχθεί στον κόσμο.
Αλλά για πολύ καιρό, υπέφερε
από ακραίο μετατραυματικό στρες.
Ο φιλόσοφος Martin Heidegger είπε
ότι δεν μπορούμε να μιλάμε για την ύπαρξη,
μπορούμε μόνο να μιλάμε για ύπαρξη μέσα στον κόσμο.
Με άλλα λόγια, ο κόσμος γύρω σας είναι μέρος αυτού που είστε.
Στο κενό, χάνετε την αίσθηση του εαυτού σας.
Δεν είναι εύκολο για την επιστήμη να μελετά ανθρώπους
ενώ βιώνουν την εμπειρία της απομόνωσης,
αλλά ένα απλό πείραμα
που σχεδιάστηκε από την νευροεπιστήμονα Naomi Eisenberger μπορεί να μας δώσει
μια εικόνα για το τι συμβαίνει στον εγκέφαλο
όταν αισθανόμαστε αποκλεισμένοι.
Είναι βασισμένο σε ένα παιχνίδι με πάσες.
Ενώ οι εθελοντές έπαιζαν ένα ηλεκτρονικό παιχνίδι με πάσες,
η Eisenberger και η ομάδα της σκάναραν τους εγκεφάλους τους.
Οι εθελοντές πίστευαν ότι οι άλλοι χαρακτήρες ελέγχονταν
από τους άλλους συμμετέχοντες,
αλλά, στην πραγματικότητα, ήταν απλώς μέρος ενός ηλεκτρονικού προγράμματος.
Στην αρχή, οι άλλοι χαρακτήρες έπαιζαν ωραία,
αλλά μετά από λίγο, απέκοπταν τον εθελοντή από το παιχνίδι
και απλά έπαιζαν μεταξύ τους.
Η ερευνήτρια διαπίστωσε ότι το να μένεις εκτός παιχνιδιού
ενεργοποιεί τα κέντρα του πόνου.
Το να μην παίρνεις την μπάλα μπορεί να φαίνεται ασήμαντο,
αλλά για τον εγκέφαλο,
η κοινωνική απόρριψη είναι τόσο σημαντική
που πονάει.
Αλλά αυτός ο πόνος, με τη σειρά του, είναι χρήσιμος.
Μας ωθεί προς τη δημιουργία δεσμού με τους άλλους.
Όλοι μας αναζητούμε συμμαχίες.
Κάνουμε παρέα με φίλους, με την οικογένεια, με συναδέλφους.
Θα μπορούσε να είναι ποια ομάδα υποστηρίζουμε...
ποιο είναι το στυλ που επιλέγουμε...
ποια είναι τα ενδιαφέροντά μας.
Μας παρέχει μια άνεση το να ανήκουμε σε μια ομάδα.
Και αυτό μας δίνει μια κρίσιμη ένδειξη
για την επιτυχία μας ως είδος.
Η επιβίωση του υγιέστερου δεν έχει να κάνει μόνο με τα άτομα.
Αλλά και με τις ομάδες.
Είμαστε πιο ασφαλείς. Περισσότερο παραγωγικοί.
Ξεπερνάμε τις προκλήσεις.
Το κίνητρο να εργαζόμαστε σε ομάδες βοήθησε τους ανθρώπινους πληθυσμούς να θριαμβεύσουν
σε ολόκληρο τον πλανήτη
και να οικοδομήσουν ολόκληρους πολιτισμούς.
Και όμως, υπάρχει και η άλλη όψη σε αυτό το κίνητρο να βρεθούμε με τους άλλους.
Επειδή για κάθε έσω-ομάδα , υπάρχουν και οι έξω-ομαδικοί.
Και οι συνέπειες αυτού του γεγονότος μπορεί να είναι πολύ σκοτεινές.
Η ιστορία είναι στιγματισμένη με παραδείγματα
μιας ομάδας που στρέφεται εναντίον μίας άλλης, η οποία ήταν ανυπεράσπιστη
και δεν αποτελούσε απειλή.
Αν μπορούσατε να δείτε το γενεολογικό μου δέντρο,
θα βλέπατε ότι τα περισσότερα παρακλάδια τελειώνουν
στις αρχές της δεκαετίας του 1940.
Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η οικογένειά μου είναι εθνολογικά Εβραϊκή.
Αυτό το μικρό κοινωνικό σημάδι ήταν αρκετό
για να προκαλέσει τη γενοκτονία από τους Ναζί.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες,
δεν θα το θεωρούσατε ηθικά αποδεκτό
να πάτε να δολοφονήσετε τον πλησίον σας.
Τι είναι λοιπόν αυτό που επιτρέπει σε εκατοντάδες ή χιλιάδες ανθρώπους
να κάνουν ξαφνικά ακριβώς αυτό;
Τι είναι αυτό που συμβαίνει σε συγκεκριμένες καταστάσεις
που βραχυκυκλώνει τη φυσιολογική κοινωνική λειτουργικότητα του εγκεφάλου;
Ενώ το Ναζιστικό ολοκαύτωμα ήταν σε μια άνευ προηγουμένου κλίμακα,
δεν ήταν το μοναδικό.
Η γενοκτονία συνέχισε να συμβαίνει σε όλο τον κόσμο.
Και μέσα σε μια γενιά, επέστρεψε στην Ανατολική Ευρώπη.
Αυτή τη φορά, ήταν στη Γιουγκοσλαβία.
Ο πόλεμος της Βοσνίας από το 1992 έως το 1995
είχε φρικαλεότητες και από τις δύο πλευρές.
Σε μία από τις χειρότερες, πάνω από 100.000 Βόσνιοι μουσουλμάνοι,
γνωστοί ως Bosniaks, σφαγιάστηκαν
από Σέρβους σε ενέργειες γνωστές ως εθνοκάθαρση.
Ένα από τα πιο φρικτά περιστατικά
συνέβη εδώ στην Σρεμπρένιτσα.
Κατά τη διάρκεια 10 μόλις ημερών,
8.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν συστηματικά.
Πώς συμβαίνει κάτι τέτοιο;
Εδώ το 1995, χιλιάδες Βόσνιοι βρήκαν καταφύγιο
μέσα σε αυτό το στρατόπεδο των Ηνωμένων Εθνών,
διότι αυτό το χωριό περιβαλλόταν από αντίπαλες πολιορκητικές δυνάμεις.
Αλλά στη συνέχεια, στις 11 Ιουλίου, οι διοικητές των Η.Ε. αποφάσισαν
να εκδιώξουν όλους τους πρόσφυγες.
Και τους παρέδωσαν ακριβώς στα χέρια των εχθρών τους,
οι οποίοι περίμεναν ακριβώς έξω από αυτή την πύλη.
Γυναίκες βιάστηκαν,
και άνδρες εκτελέστηκαν, ακόμη και παιδιά σκοτώθηκαν.
Και αυτό ήταν απλώς η αρχή της
μεγαλύτερης γενοκτονίας σε ευρωπαϊκό έδαφος μετά το Ολοκαύτωμα.
Οι Ολλανδοί ήταν εκεί.
Θέλω να πω, ο κόσμος ήταν εκεί. Ξέρετε, ο ΟΗΕ
Οι Σέρβοι ήταν εκεί ως δράστες.
Όλα ήταν μπερδεμένα.
Οι πρόσφυγες ήταν εκεί, τα μωρά έκλαιγαν.
Ήμουν εκεί, σε προστασία έχοντας αυτή την ταυτότητα του Ο.Η.Ε
που έλεγε "ΟΗΕ - Μεταφραστής", τελοσπάντων.
Η ιδιότητα του Hasan Nuhanovic
ως μεταφραστή των Η.Ε. τον έκανε μέρος μιας προστατευόμενης ομάδας.
Αλλά τα μέλη της οικογένειάς του χαρακτηρίστηκαν
από την ταυτότητά τους ως μουσουλμάνοι.
Ακριβώς εκείνη τη στιγμή όταν η οικογένειά μου
διώχνεται έξω από το στρατόπεδο
για να πεθάνουν, έχασα την...
έχασα τη μητέρα μου, τον αδερφό μου,
και τον πατέρα μου.
Ξέρετε, όπως, να βρίσκεσαι σε μια κατάσταση
όπου η οικογένειά σου σκοτώνεται.
Και σκεφτόμουν, Θεέ μου...
Θέλω να πω, γιατί;
Ένα από τα πιο εντυπωσικά πράγματα ήταν
ότι οι δράστες δεν ήταν ξένοι.
Ήταν άνθρωποι με τους οποίους
η οικογένειά του είχαν προηγουμένως μοιραστεί πολλά.
Η συνέχεια, ξέρεις, των...
των δολοφονιών, των βασανιστηρίων,
διαπράχθηκαν από τους γείτονές μας.
Καταλαβαίνεις;
Ακριβώς αυτοί οι άνθρωποι με τους οποίους ζούσαμε μαζί
για δεκαετίες.
Ήταν ικανοί να σκοτώσουν
τους φίλους τους από το σχολείο.
Θυμάμαι που είπαν ότι
συνέλαβαν έναν οδοντίατρο
ο οποίος ήταν Βόσνιος,
ο καλύτερος οδοντίατρος στην πόλη.
Τον έδεσαν σε έναν λεπτό στύλο,
σαν αυτόν μπροστά από το ταχυδρομείο.
Κρεμόταν εκεί κάπως έτσι.
Και τον χτύπησαν με μια μεταλλική ράβδο.
Έσπασαν τη σπονδυλική του στήλη.
Και βρισκόταν εκεί πεθαίνοντας για μέρες
ενώ τα παιδιά των Σέρβων πήγαιναν σχολείο,
περνώντας δίπλα από το σώμα του, καταλαβαίνεις;
Θέλω να πω, υπάρχουν οικουμενικές αξίες.
Και αυτές οι οικουμενικές αξίες
είναι πολύ βασικές:
Ου φονεύσεις...
Τον Απρίλιο του '92, αυτό το ου φονεύσεις
ξαφνικά εξαφανίστηκε.
Ήταν σαν να σου λένε, "πήγαινε και σκότωσε."
Επιτρεπόταν να σκοτώσεις.
Εδώ βρίσκεται θαμμένη η οικογένεια του Hasan.
Και κάθε χρόνο, υπάρχουν νέα σώματα
που βρίσκονται και ταυτοποιούνται,
και τα φέρνουν εδώ.
Πολλοί από αυτούς τους τάφους είναι φρέσκοι.
Και κατά την πορεία του ανθρώπινου είδους,
αυτή είναι απλώς μία γενοκτονία απ' τις πολλές.
Γενοκτονίες συνεχίζουν να συμβαίνουν...
Ρουάντα, Νταρφούρ, Νανκίγκ, Αρμενία.
Και το ενδιαφέρον μου έγκειται στο να καταλάβουμε γιατί.
Παραδοσιακά θέτουμε αυτή την ερώτηση
μέσα από τον φακό της ιστορίας ή των οικονομικών ή της πολιτικής.
Και όλα αυτά αποτελούν σημαντικές οπτικές.
Αλλά πιστεύω πως για μια ολοκληρωμένη εικόνα,
χρειάζεται ένας ακόμη φακός.
Χρειάζεται να κατανοήσουμε τη γενοκτονία ως ένα νευρωνικό φαινόμενο.
Εξετάζω αυτό το θέμα στο εργαστήριό μου.
Και το βασικό μου ερώτημα είναι: Όταν αλληλεπιδρούμε με κάποιον,
διαφέρει η εγκεφαλική μας λειτουργία
αναλόγως με την ομάδα στην οποία αυτός ανήκει;
Για κάθε εσω-ομάδα στην οποία ανήκουμε,
υπάρχει τουλάχιστον μια ομάδα στην οποία δεν ανήκουμε.
Και αυτή η διαίρεση μπορεί να βασιστεί σε ο,τιδήποτε...
φυλή ή φύλο ή πλούτο ή θρησκεία.
Βάλαμε 130 συμμετέχοντες σε αυτόν τον τομογράφο.
Και ορίστε τι είδαν...
έξι χέρια στην οθόνη...
και ο υπολογιστής επιλέγει τυχαία ένα από αυτά.
Και στη συνέχεια αυτό το χέρι τρυπιέται από τη βελόνα μιας σύριγγας.
Τώρα, αυτό ενεργοποιεί τα κέντρα του πόνου
πράγμα που συμβαίνει
όταν νιώθεις πόνο ή βλέπεις κάποιον να πονά.
Και τώρα, ορίστε το τρυκ...
Τώρα προσθέσαμε μια ετικέτα σε κάθε χέρι...
Εβραίος, Χριστιανός, Μουσουλμάνος Ινδουιστής, άθεος, Σαϊεντολόγος.
Και η ερώτηση είναι, θα νοιάζονταν εξίσου
όταν θα έβλεπαν ένα μέλος από την εξω-ομάδα να τρυπιέται;
Ορίστε λοιπόν τι βρήκαμε:
Αυτός είναι ένας συμμετέχοντας.
Και όταν παρακολούθησε
ένα μέλος από την εσω-ομάδα του
να τρυπιέται, υπήρξε μία μεγάλη νευρωνική απόκριση
σε αυτή την περιοχή του εγκεφάλου του.
Αλλά όταν παρακολούθησε ένα μέλος από τις εξω-ομάδες
να τρυπιέται, υπήρξε ουσιαστικά μία επίπεδη γραμμή.
Εξετάσαμε ένα εύρος εθελοντών.
Και υπάρχουν ατομικές διαφορές
αλλά η τάση είναι εμφανής.
Μία απλή γλωσσική ετικέτα είναι αρκετή να αλλάξει
τη βασική προ-συνειδητή εγκεφαλική σας απόκριση
στον πόνο ενός άλλου ανθρώπου...
Με άλλα λόγια, πόσο πολύ ενδιαφέρεστε για αυτούς.
Τώρα, ίσως έχετε απόψεις περί θρησκείας
και τις ιστορικές της διαφοροποιήσεις,
αλλά ακόμα και οι άθεοι εδώ ενδιαφέρονται περισσότερο
για τα χέρια άλλων άθεων που τρυπιούνται
απ' ό,τι άλλων ανθρώπων.
Οπότε δεν έχει στην πραγματικότητα σχέση με τη θρησκεία.
Έχει να κάνει με την ομάδα στην οποία ανήκεις.
Αυτό είναι απλώς το πρώτο βήμα για την κατανόηση
του πώς φτάνουμε σε αυτό.
Για να καταλάβουμε πώς ομάδες ανθρώπων μπορούν να διαπράξουν θηριωδίες,
θα βοηθούσε να μελετήσουμε τη συμπεριφορά ατόμων,
όπως οι ψυχοπαθείς.
Μερικά από τα πιο σκληρά και απάνθρωπα εγκλήματα που καταγράφθηκαν ποτέ
έχουν διαπραχθεί από ψυχοπαθείς.
Αλλά τι είναι διαφορετικό στους εγκεφάλους τους
που τους επιτρέπει να συμπεριφέρονται έτσι;
Υπάρχουν δίκτυα στον διάμεσο προμετωπιαίο φλοιό
που αποτελούν τη βάση της κοινωνικής αλληλεπίδρασης.
Όταν αλληλεπιδρούμε με άλλους ανθρώπους,
η περιοχή αυτή ενεργοποιείται.
Ωστόσο, στον εγκέφαλο κάποιου με ακραία ψυχοπάθεια,
αυτή η περιοχή δραστηριοποιείται αρκετά λιγότερο.
Ένας ψυχοπαθής δεν νοιάζεται για εσένα.
Ίσως είναι ικανός να τρέξει μία προσομοίωση
του τι πρόκειται να κάνεις ή του πώς ενδέχεται να αντιδράσεις,
αλλά όταν πρόκειται για συναισθηματική κατανόηση,
του πώς είναι να είσαι εσύ, δεν το κατανοεί.
Για εκείνον είσαι απλά ένα εμπόδιο
που πρέπει να υπερβληθεί ή να χειραγωγηθεί
παρά ένας συνάνθρωπος.
Συνεπώς, πόσο εξηγεί τη γενοκτονία;
(Η γενοκτονία) πραγματοποιείται από στρατούς ψυχοπαθών;
Δεν θα μπορούσε να συμβαίνει κάτι τέτοιο
διότι οι ψυχοπαθείς αποτελούν μόνο
μια μικρή μερίδα του πληθυσμού,
ενώ η γενοκτονία τυπικά εμπλέκει μία πιο ευρεία κοινότητα.
Τίθεται λοιπόν το ερώτημα:
Πώς στρατολογείς απλούς πολίτες;
Στο Πανεπιστήμιο Leiden στην Ολλανδία,
o Dr. Lasana Harris διεξάγει ένα πείραμα
για να κατανοήσει ένα κομμάτι αυτού του παζλ.
Λοιπόν, τώρα θα ξεκινήσουμε το πείραμα.
Αυτό που πρόκειται να δεις είναι
μερικές εικόνες διαφορετικών ανθρώπων.
Το έργο σου είναι απλώς να αντιδράσεις φυσικά σε αυτές τις εικόνες.
O Lasana αναζητά δραστηριότητα
στις εγκεφαλικές περιοχές που εμπλέκονται στην ανθρώπινη κοινωνική αλληλεπίδραση,
συγκεκριμένα, στον διάμεσο προμετωπιαίο φλοιό.
Αυτός ενεργοποιείται όταν σκεφτόμαστε άλλους ανθρώπους.
Είναι λιγότερο ενεργοποιημένος
όταν έχουμε να κάνουμε με κάτι άψυχο, όπως ένα φλυτζάνι.
Αυτό που βρήκε o Lasana είναι ότι η περιοχή αυτή έχει
μια ανάλογα χαμηλή απόκριση
όταν έχουμε να κάνουμε με συγκεκριμένους τύπους άλλων ανθρώπων.
Αυτό που βλέπει τώρα είναι στερεοτυπικές εικόνες
ανθρώπων από διαφορετικές κοινωνικές ομάδες.
Αυτό που διαπιστώνουμε είναι ότι σε αυτό το δίκτυο των εγκεφαλικών περιοχών,
συμπεριλαμβανομένου του διάμεσου προμετωπιαίου φλοιού,
είναι λιγότερη η ενεργοποίηση όταν ο συμμετέχων
κοιτάζει άστεγους ανθρώπους.
Οπότε αυτό που το παραπάνω σχήμα δραστηριότητας υποδεικνύει
είναι μια μορφή νοητικής αποφυγής.
Δεν σκέφτονται για τον νου των άστεγων ανθρώπων
με τον ίδιο τρόπο που σκέφτηκαν
για τον νου των συμφοιτητών τους
που είδαν ή των ανθρώπων των επιχειρήσεων.
Έτσι, αν για παράδειγμα, φανταστείτε
ότι η αλληλεπίδραση με έναν άστεγο
θα είναι δυσάρεστη, αυτό θα σας κάνει να νιώσετε άσχημα.
Ίσως νιώσετε κάποια απαίτηση να προσφέρετε μερικά από τα χρήματά σας
και όλες αυτές τις δυσάρεστες πιέσεις
που τη συνοδεύουν.
Αλλά απενεργοποιώντας αυτά τα συστήματα,
δεν βιώνετε εκείνα τα αισθήματα.
Για έναν εγκέφαλο που αντιδρά κατ' αυτό τον τρόπο,
οι άστεγοι δεν γίνονται αντιληπτοί ως άνθρωποι.
Αντιμετωπίζονται περισσότερο ως αντικείμενα.
Και αυτό μπορεί να μας δώσει τη δυνατότητα να μην ενδιαφερόμαστε.
Φυσικά, εάν δεν αντιληφθείτε ορθά
αυτό το άτομο ως ανθρώπινη ύπαρξη, πράγμα που συμβαίνει εδώ,
τότε οι διαφορετικοί ηθικοί κανόνες που έχουμε
και προορίζονται για τους ανθρώπους μπορεί να μην εφαρμόζονται.
Επομένως, κάτω από τις κατάλληλες προϋποθέσεις,
η εγκεφαλική μας δραστηριότητα μπορεί να μοιάζει περισσότερο με αυτήν ενός ψυχοπαθή.
Αλλά για να καταλάβουμε πώς μπορούμε να φτάσουμε στη γενοκτονία,
χρειάζεται να κατανοήσουμε ένα ακόμα πράγμα σχετικά με τη συμπεριφορά των ομάδων.
Η γενοκτονία είναι δυνατή μόνο
όταν η απο-ανθρωποποίηση συμβαίνει σε μαζική κλίμακα.
Όχι απλώς μερικά άτομα,
αλλά ολόκληρα τμήματα του πληθυσμού.
Μιλάμε για μία ομάδα ανθρώπων που διαπράττουν θηριωδίες.
Και αν όλα τα μέλη
αυτής της ομάδας δραστών είναι συνεργοί,
είναι κάπως σαν να έχουν όλοι τους βιώσει
την ίδια μείωση της εγκεφαλικής δραστηριότητας
όταν σκέφτονται για την εξω-ομάδα τους.
Αυτό μπορεί να κατανοηθεί και να μελετηθεί
σαν ένα ξέσπασμα ασθένειας,
σαν μια μορφή ομαδικής μόλυνσης...
η οποία συνήθως εξαπλώνεται εκούσια.
Το τέλειο εργαλείο για αυτή τη δουλειά είναι η προπαγάνδα.
"Κουμπώνει" ακριβώς στα νευρωνικά δίκτυα,
και μειώνει τον βαθμό
στον οποίον ενδιαφερόμαστε για τους άλλους ανθρώπους.
Ακριβώς όπως σε όλα τα σημεία όπου συνέβη γενοκτονία,
αυτό συνέβη στην πρώην Γιουγκοσλαβία...
Οι άνθρωποι οι οποίοι βασάνισαν και θανάτωσαν
τους γείτονές τους βομβαρδίστηκαν από προπαγάνδα.
Ελεγχόμενοι από την κυβέρνηση εκφωνητές δαιμονοποίησαν
τους Βόσνιους μουσουλμάνους με διαστρεβλωμένες ειδήσεις.
Σας λέω από την αρχή ότι
κάποιος, εμ, βοηθάει μουσουλμάνους, εμ, και τους οπλίζει.
Έφτασαν μέχρι το σημείο να ισχυριστούν
ότι οι μουσουλμάνοι τάιζαν με παιδιά Σέρβων
τα λιοντάρια στον ζωολογικό κήπο.
Σε όλους τους τόπους και τις εποχές,
η γλώσσα της προπαγάνδας αλλάζει ελάχιστα.
Πάντα παίζει τη γνωστή μελωδία της απο-ανθρωποποίησης:
Κάνε τους εχθρούς σου λιγότερο ανθρώπινους, κάνε τους σαν ζώα.
Η προπαγάνδα είναι ένα όπλο.
Και κατά τη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας, έχει γίνει τέχνη
και επιστήμη.
Και έχει γίνει
ακόμα πιο επικίνδυνη.
Στη "συνδεδεμένη" εποχή μας,
οποιαδήποτε εξτρεμιστική ομάδα
μπορεί να φτάσει σε εκατομμύρια ανθρώπους με το πάτημα ενός πλήκτρου.
Το Διαδίκτυο είναι ο τέλειος φορέας ώστε προπαγανδιστικά μηνύματα
να φτάσουν στους ανθρώπους που είναι πιθανότερο να επηρεαστούν...
τους νέους άνδρες.
Οι πολιτικές ατζέντες γύρω μας
χειρίζονται στην πραγματικότητα την εγκεφαλική λειτουργία μέσα μας.
Υπάρχει άραγε τρόπος να εμποδίσουμε όσα συνέβησαν στο παρελθόν
να συνεχίσουν και στο μέλλον;
Μια πιθανή λύση βρίσκεται σε ένα πείραμα της δεκαετίας του 1960
που διεξήχθη όχι σε επιστημονικό εργαστήριο αλλά σε ένα σχολείο.
Ήταν 1968,
μία μέρα μετά τη δολοφονία του Martin Luther King.
Υπάρχει κάποιος στις Ηνωμένες Πολιτείες
που δεν του συμπεριφερόμαστε όπως στα αδέρφια μας;
-Ναι -Ποιoς;
Οι μαύροι.
Οι μαύροι... Ποιoς άλλος;
Η Jane Elliot ήταν μια δασκάλα
σε μία μικρή πόλη στην Αϊόβα.
Και ήθελε να δείξει στην τάξη της
πώς είναι στην πραγματικότητα η προκατάληψη.
Πώς συμπεριφερόμαστε στους μαύρους;
Δεν παίρνουν τίποτα σε αυτό τον κόσμο.
Γιατί αυτό;
Γιατί είναι διαφορετικού χρώματος.
Αυτοί οι δύο άντρες ήταν σε εκείνη την τάξη.
Αυτός ήταν ο Rex τότε...
και αυτός ήταν ο Ray.
Πόσοι εδώ μέσα έχουν μπλε μάτια;
Εντάξει. Πόσοι έχουν καστανά μάτια;
Η Τζέιν λέει ότι θα κάνουμε
μια άσκηση.
Και αμέσως ξεκινάει την προπαγάνδα
ότι τα μπλε μάτια είναι καλύτερα από τα καστανά μάτια.
Οι άνθρωποι με μπλε μάτια είναι καλύτεροι από τους ανθρώπους με καστανά μάτια.
Ο Ray και ο Rex έχουν και οι δύο μπλε μάτια.
Εσείς με τα καστανά μάτια δεν θα παίζετε
με τα παιδιά με μπλε μάτια στο προαύλιο,
γιατί δεν είστε τόσο καλοί όσο οι άνθρωποι με μπλε μάτια.
Στα καστανόχρωμα παιδιά αρνήθηκαν
προνόμια που δόθηκαν σε εκείνα με μπλε μάτια
και έπρεπε να φορούν ειδικά κολάρα.
Θα αρχίσετε να παρατηρείτε σήμερα
ότι ξοδεύουμε αρκετό χρόνο
περιμένοντας τα παιδιά με τα καστανά μάτια.
Θυμάστε, εμ...
πώς ήταν η συμπεριφορά σας όταν βρισκόσασταν από πάνω;
Ήμουν τρομακτικά κακός με τους φίλους μου.
Πώς δηλαδή;
Ξέφευγα από τον δρόμο μου
να επιλέξω τους φίλους μου με τα καστανά μάτια
για χάρη της δικής μου προαγωγής.
Τι έκανες;
Θυμάμαι να λέω στην κυρία Elliott, Jane,
ότι θα έπρεπε να κρατάει τον χάρακα στα χέρια της
σε περίπτωση που εκείνοι με τα καστανά μάτια παρεκτρέπονταν.
Δεν βλέπω το χάρακα.
Εσύ;
Είναι εκεί κάτω.
Ε, κυρία Elliott, καλύτερα να τον κρατήσετε
στην έδρα σας.
Μην αφήσετε αυτούς με τα καστανά μάτια να παρεκτραπούν.
Εκείνη την περίοδο, τα μαλλιά μου ήταν αρκετά ξανθά
και τα μάτια μου ήταν αρκετά μπλε.
Και ήμουν ο τέλειος μικρός Ναζί.
Έψαχνα τρόπους να είμαι κακός με τους φίλους μου,
που λεπτά ή ώρες νωρίτερα
είχαν υπάρξει αρκετά κοντά μου.
Αλλά την επόμενη ημέρα,
συνέβη μια αντιστροφή της τύχης.
Χθες σας είπα ότι εσείς με τα καστανά μάτια
δεν ήσασταν τόσο καλοί όσο αυτοί με τα μπλε μάτια.
Δεν ήταν αλήθεια.
Σας είπα ψέμματα χθες.
Ωχ, φίλε...
Η αλήθεια είναι ότι αυτοί με τα καστανά μάτια
είναι καλύτεροι από αυτούς με τα μπλε μάτια.
Ένας άνθρωπος που εμπιστεύεσαι στέκεται μπροστά σου
και λέει, "Έκανα λάθος!"
Τώρα, ορίστε η αλήθεια,
παίρνει τον κόσμο σου και τον καταστρέφει
όπως δεν έχεις ξαναδεί τον κόσμο σου να καταστρέφεται.
Εσείς με τα μπλε μάτια
δεν θα παίζετε με αυτούς με τα καστανά μάτια.
Εσείς με τα μπλε μάτια να πάτε πίσω.
Εσείς με τα καστανά μάτια να έρθετε μπροστά.
Πείτε μου λίγα ακόμη
για το πώς ήταν να βρίσκεστε στην κατώτερη ομάδα.
Έχεις μια τέτοια αίσθηση απώλειας...
της προσωπικότητας και του εαυτού...
που είναι σχεδόν αδύνατο να λειτουργήσεις
με όσα συμβαίνουν στο δωμάτιο.
Θα έπρεπε το χρώμα των ματιών κάποιων ανθρώπων
να σχετίζεται κάπως με τον τρόπο που τους συμπεριφερόμαστε;
Όχι, όχι.
Εντάξει.
Τότε θα έπρεπε το χρώμα της επιδερμίδας τους;
Όχι.
Θα έπρεπε να κρίνετε ανθρώπους...
Όχι...
Από το χρώμα... Όχι...
της επιδερμίδας τους;
Όχι.
Αν έπρεπε να επιλέξω
τυχαία... αυτό είναι,
ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που μαθαίνουμε
ως άνθρωποι: το να βλέπουμε τα πράγματα από άλλη οπτική.
Και τα παιδιά συχνά δεν λαμβάνουν
μια πραγματικά σημαντική άσκηση σε αυτό.
Και όταν σε αναγκάζουν να καταλάβεις
πώς είναι να βρίσκεσαι στη θέση ενός άλλου
αυτό ανοίγει πολλά γνωστικά μονοπάτια για εσένα.
Θυμάμαι να λέω κάτι στον πατέρα μου
για ένα σχόλιο που έκανε, λέγοντας
"όχι, αυτό δεν είναι σωστό".
Και πραγματικά άλλαξε μέσα στην οικογένεια.
Αλλά μιλάμε για ένα μικρό παιδί
που έκανε εκείνη τη δήλωση, είναι τεράστιο.
Αλλά αυτό επιβεβαίωσε πως θα μπορούσες να κάνεις αυτό...
μπορούσες να ξεκινήσεις να αλλάζεις.
Η ευφυΐα
του πειράματος με τα μπλε/καστανα μάτια βρίσκεται στο ότι
η δασκάλα Jane Elliott, άλλαξε την ομάδα που βρισκόταν από πάνω.
Και αυτό επέτρεψε στους μαθητές να πάρουν το μεγαλύτερο μάθημα,
το οποίο είναι ότι τα συστήματα κανόνων μπορεί να είναι αυθαίρετα.
Έμαθαν ότι οι αλήθειες του κόσμου δεν είναι παγιωμένες,
και δεν είναι καν απαραιτήτως αλήθειες.
Και αυτό είναι που ενδυνάμωσε τα παιδιά,
καθώς μεγάλωναν, να διακρίνουν ανάμεσα από καπνούς και καθρέφτες
της πολιτικής ατζέντας άλλων ανθρώπων
και να σχηματίσουν τις δικές τους απόψεις...
σίγουρα μία ικανότητα που θα έπρεπε να διδάσκουμε σε όλα μας τα παιδιά.
Θα έπρεπε το χρώμα των ματιών κάποιων ανθρώπων
να σχετίζεται κάπως με τον τρόπο που τους συμπεριφερόμαστε;
Όχι.
Όταν οι άνθρωποι είναι εφοδιασμένοι
με κατανόηση του τρόπου που λειτουργεί η προπαγάνδα,
η δύναμη της προπαγάνδας μειώνεται.
Όσο φτάνουμε να καταλάβουμε
τη βαθιά σημασία της συνεργασίας
έχουμε μία ελπίδα όχι μόνο για μείωση της απο-ανθρωποποίησης,
αλλά και για να πετύχουμε τις δυνατότητές μας ως είδος.
Η γενοκτονία δεν χρειάζεται να είναι ο κανόνας.
Αντιθέτως, η θεμελιωδώς κοινωνική φύση μας μπορεί να αποτελεί
το κλειδί για την επιτυχία μας ως είδος.
Το μέλλον μας, η επιβίωσή μας είναι
στενά και μόνιμα συνυφασμένη με
αυτή των ανθρώπων γύρω μας.
Το κοινωνικό μας κίνητρο βρίσκεται στη ρίζα
των εξαίρετων πράξεων γενναιότητας και γενναιοδωρίας.
Το ποιοί είστε έχει να κάνει απολύτως
με το ποιοι είμαστε.
Οι εγκέφαλοί μας είναι τόσο θεμελιωδώς συνδεδεμένοι να αλληλεπιδρούν
που δεν είναι πάντα ξεκάθαρο
πού ο καθένας ξεκινά και τελειώνει.
Το είδος μας αποτελείται από παραπάνω από 7 δισεκατομμύρια άτομα
διεσκορπισμένα σε όλο τον πλανήτη.
Είμαστε κάτι σαν ένας τεράστιος υπερ-οργανισμός.
Γιατί αυτό που οι φίλοι σας γνωρίζουν και αγαπούν ως εσάς είναι
στην πραγματικότητα ένα νευρωνικό δίκτυο ενσωματωμένο
σε ένα ακόμα πιο μεγάλο δίκτυο από άλλα νευρωνικά δίκτυα.
Σε αυτή την εποχή της ψηφιακής σύνδεσης,
χρειαζόμαστε απεγνωσμένα να καταλάβουμε
τις συνδέσεις μεταξύ των ανθρώπων.
Εάν θέλουμε οι πολιτισμοί μας να έχουν ένα λαμπρό μέλλον,
θα χρειαστεί να καταλάβουμε πώς οι ανθρώπινοι εγκέφαλοι αλληλεπιδρούν...
τους κινδύνους και τις ευκαιρίες.
Επειδή δεν είναι δυνατόν να αποφευχθεί η αλήθεια
που είναι χαραγμένη στο νευρικό μας κύκλωμα: Χρειαζόμαστε ο ένας τον άλλον.
Στο επόμενο επεισόδιο του "The Brain"
πρόκειται να κοιτάξω στο μέλλον,
πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τους εγκεφάλους μας
για να ελέγξουμε νέα είδη σωμάτων.
Πώς η αισθητηριακή μας εμπειρία μπορεί
να επεκταθεί σε νέους ορίζοντες.
Θα ασχοληθώ με το πώς μια ημέρα μπορεί να
διαχωρίσουμε το νου από το σώμα μας,
υπερνικώντας πιθανόν ακόμη και τον θάνατο.
"The brain" with David Εagleman
Ελληνικοί υπότιτλοι: Ελίνα Αλίκο, Στέλλα Καραντζόγλου, Ζέτα Σισκοπούλου και Πέτρος Ρούσσος (2020)